Strefa EPA u dostawcy EMS - co sprawdzić w audycie ochrony ESD

Data publikacji:

Uszkodzenie elektrostatyczne nie zawsze kończy się martwym układem na teście końcowym. EOS/ESD Association opisuje przypadek, w którym element wystawiony na wyładowanie zostaje częściowo zdegradowany, a mimo to działa dalej. Zaznacza też, że takie uszkodzenia ukryte trudno udowodnić albo wykryć obecnymi metodami. Płytka przechodzi test funkcjonalny, a problem wychodzi u klienta końcowego.

Dlatego ochrony ESD u dostawcy EMS nie da się ocenić po wyrobie. Zostaje ocena systemu, który ma takim uszkodzeniom zapobiegać. Ten tekst opisuje, co w takim audycie sprawdzić i których dowodów żądać. Oznaczona strefa, maty na stołach i opaski na nadgarstkach są w niemal każdej hali i niewiele mówią o tym, czy program działa.

Punktem odniesienia jest IEC 61340-5-1, wydanie 3.0 z maja 2024, i technicznie równoważna amerykańska ANSI/ESD S20.20-2021. Tu chodzi o ochronę elementów w produkcji. Odporność gotowego urządzenia na wyładowania to inny temat i inna norma, opisane przy badaniach odporności na ESD.

Norma chroni elementy o określonej wrażliwości, nie wszystkie

IEC 61340-5-1:2024 obejmuje w zakresie elementy o napięciu wytrzymywanym od 100 V w modelu ciała ludzkiego (HBM) i od 200 V w modelu naładowanego elementu (CDM). Dla izolowanych przewodników, czyli metalowych części niepodłączonych do uziemienia, ogranicza napięcie do mniej niż 35 V. Wstęp normy wyjaśnia, że limit 35 V wynika z poziomu osiągalnego jonizatorami opisanymi w tym dokumencie. Ta sama klauzula zakresu mówi, że elementy o niższym napięciu wytrzymywanym mogą wymagać dodatkowych środków albo zaostrzonych limitów.

Wydanie 3.0 nie zawiera już modelu maszynowego (MM). Wstęp stwierdza, że w obecnej praktyce elementy kwalifikuje się wyłącznie testami HBM i CDM.

Ten zakres wymagań ma bezpośrednią konsekwencję dla audytu. Według punktu 5.2.1 program ESD musi dokumentować najniższe napięcie wytrzymywane, z jakim organizacja może pracować. Jeśli program go nie określa, domyślnie obowiązują wartości z zakresu normy. Pierwsze pytanie do dostawcy brzmi więc: na jaki poziom wrażliwości jest zbudowany wasz program? Drugie pytanie jest do siebie: czy BOM zawiera elementy, które według kart katalogowych mają niższe napięcie wytrzymywane? Jeśli tak, standardowy program może nie wystarczyć i trzeba to uzgodnić przed uruchomieniem produkcji, a nie po pierwszej reklamacji.

Dla kontekstu: Industry Council on ESD Target Levels, grupa producentów układów scalonych, uznał w podsumowaniu z 2013 roku za bezpieczne w fabryce z podstawowym programem ESD poziomy 1 kV HBM i 250 V CDM. Wskazał też, że poniżej 250 V CDM potrzebne są dodatkowe środki kontroli. To zalecenia dla kwalifikacji układów, a nie wymaganie normy wobec montowni. Pokazują jednak, dlaczego wymagania norm są ustawione właśnie tak.

Program ESD najpierw sprawdza się w dokumentach

Wyposażenie hali to wynik programu, a nie program. IEC 61340-5-1:2024 stawia wymagania administracyjne, które da się sprawdzić przy biurku, zanim audytor wejdzie na halę:

  • Koordynator. Organizacja wyznacza osobę odpowiedzialną za wdrożenie wymagań normy (punkt 5.1.2). Warto zapytać, kto to jest i czy ma czas na tę funkcję obok innych obowiązków.
  • Plan programu. Plan ma obejmować szkolenia, kwalifikację wyrobów, weryfikację zgodności, uziemienie i połączenia wyrównawcze, uziemienie personelu, wymagania dla strefy EPA, opakowania i oznakowanie (punkt 5.2.1).
  • Szkolenia. Każdy, kto ma kontakt z elementami wrażliwymi, dostaje szkolenie wstępne i okresowe. Szkolenie wstępne musi się odbyć, zanim pracownik dotknie elementu (punkt 5.2.2). W praktyce warto sprawdzić, czy dotyczy to też pracowników tymczasowych i serwisu maszyn.
  • Kwalifikacja wyrobów. Każdy środek ochrony ESD (mata, obuwie, posadzka, odzież, opakowanie) kwalifikuje się przy wyborze i przed pierwszym użyciem. Zapis kwalifikacji zawiera metodę badania, wynik i limit (punkt 5.2.3). Obuwie i posadzkę kwalifikuje się jako parę. Każda kombinacja obuwia i podłogi używana w zakładzie wymaga osobnej kwalifikacji.
  • Odstępstwa (tailoring). Norma dopuszcza wyłączenie albo zmianę wymagań, które w danym zastosowaniu nie mają sensu, ale decyzja wraz z uzasadnieniem technicznym musi być udokumentowana (punkt 5.1.3).

Ostatni punkt warto przeczytać uważnie. Odstępstwo samo w sobie nie jest sygnałem ostrzegawczym. Ostrzeżeniem jest odstępstwo bez uzasadnienia albo wymaganie, którego dostawca nie spełnia i nie ma go w dokumentach jako odstępstwa.

Częstotliwość pomiarów ustala dostawca i to ją trzeba ocenić

Norma nie mówi, jak często mierzyć. Punkt 5.2.4 wymaga planu weryfikacji zgodności, który wskazuje mierzone wymagania techniczne, limity i częstotliwość pomiarów. Wybór należy do organizacji. Dwóch dostawców może więc spełniać tę samą normę, a jeden mierzy opaski przy każdym wejściu, drugi raz w kwartale.

Wskazówkę daje przewodnik do normy. Wersja europejska CLC/TR 61340-5-2:2008 zalecała codzienne testowanie opasek używanych codziennie. Przy wyrobach o wartości, która wymaga gwarancji ciągłego uziemienia, wskazywała monitoring ciągły. Aktualny przewodnik to IEC TR 61340-5-2:2018. Napisano go do poprzedniego wydania normy z 2016 roku, a nowszego nie wydano.

W audycie nie wystarczy pokazanie testera przy wejściu. Trzeba zobaczyć:

  • zapisy testów z ostatnich tygodni, z wynikami, a nie same podpisy,
  • reakcję na wynik negatywny: co robi pracownik, którego opaska albo obuwie nie przechodzą testu, i czy da się wejść mimo to,
  • pomiary okresowe stanowisk: rezystancję mat, punktów uziemienia, regałów i wózków do ziemi, z datą i limitem,
  • sprzęt pomiarowy: czym mierzono i czy przyrząd ma aktualną kalibrację.

Wydanie 3.0 dodało w tabeli wymagań odwołanie do IEC 61340-5-4 przy badaniach weryfikacyjnych. Zapis pomiaru powinien więc obok wyniku wskazywać metodę.

Pomiar opaski w testerze sprawdza opaskę razem z przewodem i kontaktem ze skórą. Nie sprawdza gniazda na stanowisku, do którego pracownik się podłącza. To osobna pozycja planu weryfikacji i warto zapytać, gdzie jest zapisana.

Wilgotność nie jest środkiem ochrony ESD

Niska wilgotność sprzyja gromadzeniu ładunków i wiele zakładów ją kontroluje. Nie należy jednak traktować klimatyzacji jako elementu programu ESD. EOS/ESD Association pisze w odpowiedziach na pytania o wilgotność wprost: kontrola wilgotności nie jest wymaganiem ANSI/ESD S20.20. Środki ochrony ESD kwalifikuje się w warunkach 12% ± 3% wilgotności względnej i 23 °C ± 3 °C, właśnie po to, żeby program działał bez wsparcia wilgotnego powietrza.

IEC 61340-5-1:2024 łagodzi to w jednym punkcie. Zakład, w którym roczne minimum wilgotności jest wyższe od warunków badania, może kwalifikować swoje wyroby przy tym minimum. Wyroby opuszczające zakład, na przykład opakowania, trzeba jednak kwalifikować w warunkach z metod badawczych.

Pytanie audytowe wynika z tego wprost. Czy środki ochrony dostawcy zakwalifikowano przy niskiej wilgotności, czy przy tej, która akurat panowała w hali w dniu badania? Opakowanie, w którym płytka jedzie zimą do klienta, działa w warunkach transportu, a nie w klimatyzowanej hali.

Izolatorów nie da się uziemić, więc liczą się odległość i jonizacja

Plastikowa obudowa, folia, laminat płytki czy taśma maskująca nie odprowadzą ładunku do ziemi niezależnie od tego, jak dobrze jest uziemione stanowisko.

Wydanie 2.0 z 2016 roku nakazywało w punkcie 5.3.4.2 usunąć ze stanowiska izolatory zbędne dla procesu, takie jak kubki, opakowania po jedzeniu czy rzeczy osobiste. Izolatory niezbędne w procesie trzeba było ocenić według trzech warunków: pole w miejscu pracy z elementem nie większe niż 5000 V/m, a jeśli potencjał na powierzchni izolatora przekracza 2000 V, odstęp co najmniej 30 cm od elementu. Jeśli potencjał przekracza 125 V, odstęp wynosił co najmniej 2,5 cm. Przy przekroczeniu tych wartości trzeba było użyć jonizacji albo innej metody neutralizacji ładunku. Część pomiarów zalecano wykonywać przy najniższej spodziewanej wilgotności. W wydaniu 3.0 ten punkt przeredagowano, między innymi o definicję izolatora. Tabel wymagań wydania 3.0 nie odczytaliśmy, więc wartości obowiązujące od 2024 roku trzeba sprawdzić w tekście normy.

W audycie warto zapytać, czy dostawca ma miernik pola elektrostatycznego i kiedy ostatnio mierzył nim stanowiska. Na hali dobrze jest wskazać konkretny izolator w procesie, na przykład osłonę albo element przyrządu montażowego, i zapytać, jak go oceniono. Jonizator na stanowisku również wymaga okresowej weryfikacji. Bez niej trudno powiedzieć, czy nadal neutralizuje ładunek.

Ochrona kończy się tam, gdzie kończy się EPA

Wewnątrz strefy EPA, jak mówi IEC 61340-5-1:2024, odpowiednią ochronę mogą zapewnić materiały rozpraszające ładunek. Poza strefą norma zaleca opakowania ekranujące przed wyładowaniem. Wymagania dla opakowań zawiera IEC 61340-5-3. Jej wydanie 3.0 z 2022 roku (IEC 61340-5-3:2022) zaostrzyło próg ekranowania wyładowań z 50 nJ do 20 nJ, a wydanie 3.0 normy głównej dodało tabelę streszczającą te wymagania.

Wyjście z linii nie kończy narażenia płytki. Trafia do testu w innym pomieszczeniu, do lakierowania, do magazynu wysyłkowego i do klienta. Dlatego audyt powinien prześledzić drogę wyrobu od linii SMT do bramy:

  • jakie opakowanie dostaje płytka między operacjami i przy wysyłce,
  • czy kuwety i worki mają kwalifikację i czy nie są używane po zużyciu,
  • czy każde miejsce, w którym płytkę wyjmuje się z opakowania, jest w strefie EPA, także stanowisko kontroli przyjęć i pakowanie.

Certyfikat i deklaracja zgodności to różne rzeczy

EOS/ESD Association prowadzi certyfikację zakładów według ANSI/ESD S20.20 albo IEC 61340-5-1. Audyt przeprowadza akredytowana przez stowarzyszenie jednostka certyfikująca, a pełny audyt powtarza się co roku. Od lipca 2023 certyfikacja według normy amerykańskiej odbywa się wyłącznie na wydanie z 2021 roku. Dla IEC 61340-5-1 stowarzyszenie dopuszczało wydania z 2016 i 2024 roku do maja 2025, potem przechodzi na wydanie 2024.

Brak certyfikatu nie przekreśla dostawcy. Wiele zakładów prowadzi program zgodny z normą bez certyfikacji zewnętrznej i weryfikuje go audytami wewnętrznymi. Wtedy jednak zdanie „pracujemy zgodnie z IEC 61340-5-1" jest deklaracją, którą audyt klienta musi sprawdzić sam.

Prosty test wiarygodności takiej deklaracji: którą rewizję normy dostawca przywołuje? Wydanie 1.0 z 2007 roku obejmowało wyłącznie model HBM. Zastąpiło je wydanie 2.0 z 2016, a to wydanie 3.0 z 2024. Dokumentacja oparta na wydaniu sprzed dekady nie musi oznaczać złej praktyki na hali. Oznacza jednak, że nikt nie przeglądał programu pod kątem zmian w normie, choćby wymagań CDM i nowych tabel.

Pytania, które warto zadać przed wejściem na halę

  1. Na jakie najniższe napięcie wytrzymywane HBM i CDM jest zbudowany wasz program? Czy jest zapisane w planie?
  2. Którą rewizję IEC 61340-5-1 albo ANSI/ESD S20.20 przyjęliście i kiedy plan był ostatnio aktualizowany?
  3. Kto jest koordynatorem ESD?
  4. Czy macie certyfikat zewnętrzny? Jeśli tak, wydany przez kogo i z jaką datą ostatniego audytu?
  5. Jakie odstępstwa od normy udokumentowaliście i z jakim uzasadnieniem?
  6. Proszę o zapisy kwalifikacji dla obuwia z posadzką, mat i opakowań wysyłkowych: metoda badania, wynik, limit i warunki wilgotności.
  7. Jaką częstotliwość pomiarów przewiduje plan weryfikacji? Proszę o zapisy z ostatniego miesiąca.
  8. Co się dzieje, gdy pracownik nie przejdzie testu przy wejściu?
  9. Jak oceniacie izolatory niezbędne w procesie i jak weryfikujecie jonizatory?
  10. W jakim opakowaniu płytka opuszcza strefę EPA i zakład?
  11. Kiedy szkolenie przechodzą pracownicy tymczasowi, serwis maszyn i goście wchodzący na halę?

Rzeczowe odpowiedzi z dokumentami na pytania 6-8 mówią o programie więcej niż zdjęcia hali. Jeśli dostawca nie umie ich udzielić, wyposażenie strefy EPA działa bez nadzoru. Jak ochronę ESD organizujemy w EAE Elektronik, opisuje strona o strefie EPA. Audytorzy klientów mogą te same pytania zadać także nam.

Szukasz dostawcy elektroniki?

Zrób pierwszy krok, napisz lub zadzwoń i porozmawiajmy o Twoim projekcie. Napisz jakie są Twoje oczekiwania. Otrzymasz od nas bezpłatną ofertę oraz wsparcie firmy z 30 letnim doświadczeniem.

uzyskaj bezpłatną wycenę
eae elektronik montaż smt