Data publikacji:
W branży krąży liczba, według której połowa urządzeń nie przechodzi badań EMC za pierwszym razem. Powtarzają ją między innymi nota aplikacyjna Rohde & Schwarz i instrukcja komór TEM firmy Tekbox, ale żadne z tych źródeł nie podaje, z jakich danych pochodzi. Nie znaleźliśmy też opublikowanych statystyk pierwszego podejścia z podziałem na rodzaje badań. Jest za to doświadczenie praktyków. Kenneth Wyatt, konsultant EMC, wymienia w 2020 roku trzy badania, które w jego praktyce oblewane są najczęściej: emisję promieniowaną, odporność na pole promieniowane i wyładowania elektrostatyczne. Najczęstszym źródłem problemów z emisją promieniowaną jest według niego promieniowanie kabli.
Ten tekst nie obiecuje, że po jego lekturze urządzenie przejdzie badania. Opisuje przyczyny, które da się wyeliminować przed wizytą w laboratorium, i pokazuje, czego pomiar pre-compliance nie rozstrzygnie.
Dyrektywa 2014/30/UE wymaga, by urządzenie spełniało wymagania zasadnicze z załącznika I: nie emitowało zaburzeń przeszkadzających innym urządzeniom i było odporne na zaburzenia spodziewane w miejscu użytkowania. Artykuł 13 daje domniemanie zgodności urządzeniu zgodnemu z normami zharmonizowanymi, których numery opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE. Dyrektywa nie wymaga przy tym badań w laboratorium akredytowanym. Procedura z załącznika II (wewnętrzna kontrola produkcji) pozwala producentowi samodzielnie ocenić zgodność i ją zadeklarować. Przewodnik Komisji Europejskiej do dyrektywy (wersja z kwietnia 2025) mówi wprost, że ocena EMC jest wyłączną odpowiedzialnością producenta, a nigdy laboratorium badawczego czy jednostki notyfikowanej.
Skoro odpowiedzialność spoczywa na producencie, to on wybiera normę. Przewodnik Komisji wskazuje kolejność: najpierw norma wyrobu, potem norma rodziny wyrobów, a dopiero na końcu norma ogólna (generic). IEC 61000-6-1:2016 i IEC 61000-6-3:2020 mówią to samo w swoim zakresie stosowania: normy ogólne obowiązują tylko wtedy, gdy nie ma dedykowanej normy wyrobu lub rodziny wyrobów. Urządzenie multimedialne bada się więc według EN 55032 (emisja) i EN 55035 (odporność), a sprzęt AGD według EN 55014-1 i EN 55014-2. Normy ogólne zostają dla urządzeń, których żadna z tych rodzin nie obejmuje.
Druga pułapka to wydanie normy. Lista norm zharmonizowanych do dyrektywy EMC nie była zmieniana od czerwca 2022 roku. Ostatnia decyzja wykonawcza zmieniająca listę to 2022/910. Dla części dokumentów lista przywołuje wydania starsze niż aktualne w CENELEC. Dla urządzeń multimedialnych są to EN 55032:2015+A11:2020 i EN 55035:2017+A11:2020. Dla norm ogólnych są to wydania sprzed kilkunastu lat, na przykład EN 61000-6-1:2007, mimo że istnieje EN IEC 61000-6-1:2019. Domniemanie zgodności daje wydanie opublikowane w Dzienniku Urzędowym, dlatego w zleceniu do laboratorium warto podać normę razem z rokiem i zmianami.
Normy z serii 61000-4-x (wyładowania elektrostatyczne, szybkie stany przejściowe, udary, zaburzenia przewodzone, zapady napięcia) bywają mylone z wymaganiami dla wyrobu. Są normami podstawowymi i same to zastrzegają. IEC 61000-4-2:2025 w punkcie 1 stwierdza, że nie określa badań dla konkretnych urządzeń, a za dobór badań i poziomów odpowiadają komitety norm wyrobu. IEC 61000-4-4:2012 mówi to samo o poziomach probierczych i kryteriach działania. Norma podstawowa podaje zakres poziomów, a norma wyrobu lub norma ogólna wybiera z niego właściwy.
Wynika z tego, że zlecenie „badanie ESD według 61000-4-2" jest niepełne bez poziomu i kryterium oceny. Dobrze też wiedzieć, że normy podstawowe zmieniają wydania niezależnie od norm wyrobu. IEC 61000-4-2 ma od marca 2025 roku wydanie 3. Europejska wersja EN IEC 61000-4-2:2025 zastępuje EN 61000-4-2:2009, a stare wydanie można stosować do 30 kwietnia 2028 roku. IEC 61000-4-6 ma wydanie 5 z 2023 roku, a nad nowym wydaniem IEC 61000-4-4 trwają prace. Raport z badania powinien wskazywać, według którego wydania pracowało laboratorium.
Badanie odporności nie mierzy liczby, tylko ocenia zachowanie urządzenia podczas zaburzenia i po nim. Normy wyrobu definiują ogólne kryteria działania A, B i C. CISPR 35 (EN 55035) poświęca im rozdział 8 i w zakresie stosowania zaznacza, że kryteria określono w odniesieniu do funkcji urządzenia, a nie do typu sprzętu. Ogólne kryterium trzeba jednak przełożyć na konkretne zachowanie konkretnego wyrobu. Trzeba wiedzieć, czy chwilowe mignięcie wyświetlacza to jeszcze kryterium A i czy restart sterownika z samoczynnym powrotem do pracy mieści się w kryterium B.
Treści tych kryteriów nie zweryfikowaliśmy w pełnym tekście EN 55035 ani EN IEC 61000-6-1:2019, bo jest płatna. Praktyka jest jednak jednoznaczna: jeśli producent nie przyniesie do laboratorium opisu poprawnego działania i sposobu jego obserwacji, wynik badania zależy od interpretacji operatora. Opis powinien obejmować, co i jak obserwować podczas narażenia oraz co sprawdzić po nim.
Najczęstszą postać awarii przy odporności dobrze opisują noty producentów mikrokontrolerów. Texas Instruments w przewodniku SLAA932 (2019) o rozwiązywaniu problemów z ESD wskazuje nieoczekiwany reset jako jeden z typowych scenariuszy awarii systemów z mikrokontrolerem. Zwraca uwagę na ścieżki powrotu sygnałów wrażliwych, miejsce wejścia kabli i ochronę ESD sygnałów wyprowadzonych na złącza. Starsza nota Freescale AN2764 (2005) uznaje wyprowadzenia oscylatora za najbardziej wrażliwe wejścia systemu. Jako typowe objawy chwilowej degradacji wymienia wewnętrzny reset, zatrzaśnięcie (latch-up), uszkodzenie zawartości pamięci i utratę kontroli nad wykonywaniem programu.
Małe urządzenie samo w sobie jest słabą anteną. Kabel o długości metra przy częstotliwościach rzędu kilkudziesięciu do kilkuset megaherców jest anteną całkiem dobrą. Keith Armstrong i Tim Williams pisali, że w małych wyrobach za większość emisji promieniowanej odpowiadają zwykle prądy wspólne (common mode) wyciekające kablami. Henry Ott ujmuje to wprost: promieniowanie kabla jest proporcjonalne do płynącego w nim prądu wspólnego.
Ta zależność daje jedną z najtańszych metod pre-compliance. Prąd wspólny mierzy się sondą prądową założoną na cały kabel i analizatorem widma, bez komory. Ott podaje orientacyjne granice dla kabli o długości metra lub dłuższych: poniżej 5 µA dla wyrobu klasy B i poniżej 15 µA dla klasy A. Dla kabla półmetrowego granica dla klasy B rośnie do 10 µA. Dodaje, że wyrób, który nie przejdzie testu prądu wspólnego, nie przejdzie też badania emisji promieniowanej. Serwis LearnEMC prowadzony przez zespół Todda Hubinga wyprowadza podobną wartość: około 5 µA odpowiada mocy rzędu 1 nW potrzebnej do przekroczenia limitu klasy B FCC lub CISPR. Ostrzega jednak, że proste przeliczenie prądu na pole traci dokładność przy wyższych częstotliwościach.
Wynik takiego pomiaru warto traktować jako sito. Prąd wyraźnie poniżej tych wartości sugeruje, że problem leży gdzie indziej. Prąd powyżej nich praktycznie przesądza wynik badania emisji i wskazuje, który kabel trzeba filtrować.
Laboratorium mierzy urządzenie w konfiguracji, którą dostało. ETSI EN 301 489-1 V2.2.3 (2019) wymaga pomiaru emisji w trybie pracy dającym największą emisję w badanym paśmie, zgodnym z przewidzianym użytkowaniem. Porty trzeba podłączyć do reprezentatywnego urządzenia lub kabla zakończonego impedancją, która je symuluje, a konfigurację i tryb pracy zapisać. Armstrong i Williams opisują, że sam sposób zwinięcia długich kabli potrafi zmienić emisję o ponad 20 dB. Wymieniają też wersję oprogramowania wśród czynników, które mogą przesądzić o wyniku.
Konsekwencje są praktyczne. Urządzenie przechodzi pre-compliance w jednym trybie pracy, a w laboratorium oblewa w innym, bo ktoś włączył interfejs nieużywany przy pomiarach wstępnych. Przed badaniem warto przygotować:
Pomiar wstępny ma inne zadanie niż badanie zgodności i inne ograniczenia. Warto je znać, zanim na podstawie dobrego wyniku podejmie się decyzję o terminie wejścia na rynek.
Sondy pola bliskiego dają wynik względny. Keysight w nocie o sondach pola bliskiego pisze, że porównywanie ich odczytów z limitami norm nie ma sensu, bo wynik zależy między innymi od położenia sondy i kształtu badanego obiektu. Sonda służy do znalezienia źródła i porównania stanu przed poprawką ze stanem po niej.
Komora TEM ma ograniczenia geometrii. Tekbox, producent otwartych komór TEM, podaje, że pole jest w nich wystarczająco jednorodne, gdy przekrój badanego obiektu nie przekracza jednej piątej przekroju komory. Dla modelu TBTC2, z którego korzystamy w naszym laboratorium, obszar pod septum to 23 × 28 × 10 cm. Producent zaznacza, że wyniku z komory nie da się przeliczyć na natężenie pola mierzone anteną w komorze bezodbiciowej przez dodanie stałej poprawki. Podaje też, że poziom emisji zależy od ułożenia obiektu w komorze. Jego empiryczna obserwacja to rozbieżność rzędu ±10 dB względem pomiaru w odległości 3 m.
Analizator widma to nie odbiornik pomiarowy CISPR. CISPR 16-1-1 definiuje odbiorniki z detektorami quasi-szczytowym, szczytowym i wartości średniej oraz pasma pomiarowe: 9 kHz w zakresie 150 kHz-30 MHz i 120 kHz w zakresie 30 MHz-1 GHz. Rohde & Schwarz pokazuje przykład, w którym ten sam sygnał zmierzony z preselekcją i bez niej różnił się o 12 dB, a większość analizatorów widma nie ma takiej preselekcji. Pomiar detektorem szczytowym ma jedną cenną właściwość. Odczyt szczytowy jest zawsze nie mniejszy niż quasi-szczytowy i nie mniejszy niż średni, więc wynik szczytowy poniżej limitu jest wynikiem po bezpiecznej stronie.
Niepewność ma także laboratorium akredytowane. CISPR 16-4-2 w wydaniu z 2011 roku podaje dla pomiaru emisji promieniowanej 30-1000 MHz na otwartym poligonie albo w komorze półbezodbiciowej niepewność odniesienia 6,3 dB. Żadna norma nie określa, jaki zapas do limitu powinien mieć wynik pre-compliance. Zapas mniejszy niż niepewność samego laboratorium akredytowanego nie daje jednak podstaw do spokoju.
Wizyta w laboratorium zgodności jest najdroższym miejscem na odkrywanie problemów, bo każda poprawka oznacza kolejny termin i kolejną opłatę. Przed nią warto:
W laboratorium EMC EAE Elektronik wykonujemy pomiary pre-compliance emisji przewodzonej, harmonicznych i migotania oraz badania odporności na wyładowania elektrostatyczne, szybkie stany przejściowe, udary, zapady napięcia i zaburzenia przewodzone. Do dyspozycji jest też komora TEM. Zakres badań i aparaturę opisuje strona badań EMC. Badania konstruktorskie pozwalają modyfikować urządzenie przy stanowisku pomiarowym i od razu sprawdzać efekt zmiany. Poprawki w projekcie płytki można powierzyć naszemu biuru projektowania elektroniki. Część opisanych tu przyczyn ma swoje źródło w decyzjach layoutu, podobnie jak przy DFM w projekcie PCB.
Zrób pierwszy krok, napisz lub zadzwoń i porozmawiajmy o Twoim projekcie. Napisz jakie są Twoje oczekiwania. Otrzymasz od nas bezpłatną ofertę oraz wsparcie firmy z 30 letnim doświadczeniem.
uzyskaj bezpłatną wycenę
Ustawienia plików cookies
Wybierz, na które rodzaje plików cookies się zgadzasz. Swój wybór możesz zmienić w dowolnym momencie przez link „Ustawienia cookies” w stopce. Szczegóły w Polityce prywatności.
Wymagane z technicznego punktu widzenia do prawidłowego działania strony, np. zapamiętania Twoich wyborów dotyczących cookies.
Umożliwiają działanie niektórych funkcji strony, np. wersji językowej. Bez nich część funkcji nie będzie dostępna.
Pozwalają nam mierzyć ruch na stronie i sprawdzać, które treści są najbardziej przydatne, aby stale ją ulepszać.
Pozwalają dopasować wyświetlane treści i oferty do Twoich zainteresowań, na tej stronie i w innych serwisach.