DFM w projekcie PCB - decyzje w layoucie, które podnoszą koszt i ryzyko montażu

Data publikacji:

Przegląd DFM u dostawcy EMS zwykle zaczyna się wtedy, gdy projekt jest już rozprowadzony, a pliki Gerber gotowe. Na tym etapie tanio da się zmienić niewiele: otwór w szablonie, kształt pola maski, pojedynczy pad. Decyzje, które naprawdę ustalają koszt i ryzyko montażu, zapadły wcześniej, przy rozmieszczaniu elementów. Należą do nich wybór strony płytki dla ciężkich obudów, sposób zamknięcia przelotek pod padem termicznym, położenie kondensatorów ceramicznych względem linii podziału panelu i miejsce na punkty testowe. Każdą z nich da się później poprawić tylko kosztem ponownego routingu albo dodatkowego kroku procesu przy każdej płytce.

Ten tekst opisuje te decyzje i to, co od nich zależy. Wady powstające na poziomie pojedynczego padu, takie jak mostki i nagrobki, omawia osobny artykuł o wadach montażu SMT.

DFX według IPC to proces prowadzony przez cały projekt, a nie kontrola na końcu

IPC-2231A (sierpień 2021) nosi tytuł DFX Guidelines i jest wytyczną, nie zbiorem wymagań. Jej rozdział 5 dzieli projekt zespołu PCB na etapy, od koncepcji, przez projekt szczegółowy i wydanie dokumentacji, po wsparcie pierwszej produkcji i walidację wyrobu oraz produkcji. Dla etapów wytyczna przewiduje osobne wejścia, zadania i wyniki. Ten sam podział powtarza rozdział 8 o projektowaniu pod test (DFT). Analiza testowalności zaczyna się w nim od koncepcji, a nie od gotowego layoutu.

Druga norma, z której korzysta projektant, ma wyraźnie zakreślone granice. IPC-2221C (grudzień 2023), ogólny standard projektowania płytek drukowanych, mówi w punkcie 1.1, że nie jest przeznaczona do użycia jako specyfikacja wykonania gotowej płytki ani jako dokument odbioru zmontowanych zespołów. Opisuje zasady projektowe. Nie mówi, czy konkretna linia montażowa poradzi sobie z konkretnym rozwiązaniem.

Z tego wynika praktyczna konsekwencja. Reguły DFM dzielą się na ogólne, które da się wyczytać z norm i not aplikacyjnych, i zależne od dostawcy: od jego maszyn, sposobu dzielenia paneli i metod testowania. Drugą grupę zna tylko montażownia, dlatego warto ją poznać, zanim layout zostanie zamrożony.

Rozkład elementów na stronach płytki ustala liczbę procesów lutowania

Płytka z elementami SMT po jednej stronie przechodzi przez piec raz. Gdy elementy SMT są po obu stronach, potrzebne są dwa przejścia, a połączenia ze strony zmontowanej jako pierwsza przechodzą drugi rozpływ odwrócone do góry nogami. Elementy przewlekane zwykle dokładają kolejny proces: lutowanie selektywne, falę albo lutowanie ręczne. Wyjątkiem są elementy, które da się wlutować w tym samym piecu metodą pin-in-paste. Wybór między nimi i wymagania przestrzenne lutowania selektywnego opisuje artykuł o porównaniu montażu SMT i THT.

Liczba procesów to koszt powtarzany przy każdej płytce, a nie jednorazowy. Dlatego pytanie „czy ten element musi być na drugiej stronie" warto zadać, zanim zacznie się prowadzenie ścieżek. Później przeniesienie elementu oznacza nowy routing.

Ciężki element na spodzie trzyma się w piecu tylko na napięciu powierzchniowym lutu

W drugim przejściu przez piec lut pod elementami na spodzie płytki znowu się topi. Element nie spada tylko dlatego, że utrzymuje go napięcie powierzchniowe ciekłego lutu. Yueli Liu (Auburn University) oraz David A. Geiger i Dongkai Shangguan (Flextronics) zbadali tę granicę w pracy opublikowanej w Materials Transactions w 2006 roku. Jako kryterium przyjęli stosunek masy elementu do łącznej powierzchni jego padów.

Autorzy przypominają, że wcześniej popularna reguła kciuka dla lutu SnPb dopuszczała na spodzie elementy o stosunku masy do pola padów nie większym niż 30 g/in² (ok. 0,047 g/mm²). W ich badaniu elementy lutowane stopem bezołowiowym nie odpadały, dopóki ten stosunek nie przekraczał 60 g/in². Po zastosowaniu współczynnika bezpieczeństwa 2 zaproponowali dla lutu bezołowiowego próg 30 g/in². Badanie nie wykazało przy tym statystycznie istotnej różnicy między SnPb a lutem bezołowiowym. Istotny wpływ na wynik miały natomiast wykończenie powierzchni płytki i grubość szablonu. Typ pasty i atmosfera w piecu go nie miały.

Ta liczba nadaje się do wstępnej selekcji, a nie do rozstrzygania przypadków granicznych. Pochodzi z jednego pojazdu testowego, obudów takich jak PBGA196, QFP208, QFP100 i PLCC44, konkretnych szablonów, a próg zawiera przyjęty przez autorów zapas. Element bliski granicy lepiej przenieść na stronę górną albo uzgodnić z montażownią podparcie lub klejenie. Klejenie autorzy opisują jako metodę wymagającą dodatkowych kroków procesu, sprzętu i kosztu.

Przelotka w padzie termicznym odbiera lut połączeniu, chyba że jest zamknięta

Obudowy QFN i SON mają pod spodem pad termiczny, a projektanci odprowadzają z niego ciepło przelotkami w padzie płytki. Otwarta przelotka działa jednak jak kapilara. Podczas rozpływu część lutu wpływa do otworu, więc pod padem zostaje go mniej, niż przewidywał szablon.

Nota aplikacyjna Texas Instruments SLUA271C (wersja z grudnia 2023) traktuje to jako kompromis, a nie jako błąd do wyeliminowania. Liczbę przelotek w przykładowych footprintach z kart katalogowych nazywa punktem wyjścia. Zaznacza, że nie każda aplikacja ich potrzebuje, bo zależy to od mocy traconej w układzie. Dla aplikacji wymagających termicznie zaleca przelotki w rozstawie ok. 1,0 mm i otwory 0,3 mm jako wartość startową. Dodaje, że mniejsza przelotka niesie mniejsze ryzyko utraty lutu.

Dalej nota omawia sposoby zamknięcia otworu, a każdy z nich ma swoją wadę:

  • Zaślepienie (plugging) według TI eliminuje utratę lutu. Nota przyznaje jednak, że nie zawsze jest uzasadnione ekonomicznie.
  • Zakrycie maską od spodu jest tańsze, ale zwiększa skłonność do pustek przez powietrze uwięzione w przelotce. Zakrywanie maską od dowolnej strony bywa też kłopotliwe dla części producentów PCB z powodu chemii zamykanej w otworze podczas galwanizacji.
  • Zakrycie maską od góry w próbach TI rzadziej dawało przypadkowe pustki między padem odsłoniętym a padem płytki. Wymaga, by średnica pola maski była o 0,1 mm większa od średnicy otworu.

Nota zawiera też obserwację, która przeczy prostej regule „zawsze zaślepiać". Przy wykończeniu OSP przelotki niezakryte ani od góry, ani od dołu dawały w próbach TI powtarzalny wynik lutowania. Wybór zależy więc także od wykończenia powierzchni płytki. TI zaleca uzgodnić go z producentem płytek.

Nazewnictwo tych rozwiązań porządkuje IPC-4761 z lipca 2006 roku, nadal aktualna wytyczna ochrony przelotek. Opisuje siedem typów, od przelotki zakrytej (tented, typ I) do wypełnionej i zamkniętej warstwą miedzi (typ VII). Zapisanie w dokumentacji płytki konkretnego typu z tej wytycznej jest jednoznaczne. Słowo „zaślepione" na rysunku takie nie jest.

Kondensator ceramiczny przy linii podziału panelu może pęknąć bez śladu na inspekcji

Płytki montuje się zwykle w panelach, a po montażu panel trzeba podzielić. Ten krok wygina płytkę i najbardziej obciąża elementy, które stoją blisko linii podziału. Najbardziej wrażliwe są wielowarstwowe kondensatory ceramiczne (MLCC).

Murata w artykule o układzie MLCC na płytce (aktualizacja z lipca 2022) pisze, że ustawienie elementu równolegle do linii podziału to najskuteczniejszy sposób na zmniejszenie naprężeń od łamania płytki. Gdy orientacji nie da się zmienić, skuteczne jest wycięcie szczeliny w płytce, która odcina element od deformacji.

Ta decyzja należy do projektu, a nie do montażu, z jednego powodu. Takiego pęknięcia nie wychwytuje inspekcja linii. Inżynierowie Vishay pisali w 2007 roku, że nie istnieje metoda wykrycia pękniętych kondensatorów po ich zamontowaniu na płytce. Takie uszkodzenia zaczynają się zwykle od prądu upływu i spadku rezystancji izolacji albo pojemności, czyli w eksploatacji, a nie na końcu linii. Sposób podziału panelu również ma znaczenie. Autorzy Vishay podają, że w montażu elektroniki medycznej o wysokiej niezawodności ręczne łamanie płytek i inne metody pozwalające na ich wyginanie zastąpiono wykrawaniem i frezowaniem.

Wniosek dla layoutu jest prosty. Kondensatory ceramiczne trzeba trzymać z dala od krawędzi, wzdłuż których panel będzie dzielony, i ustawiać je równolegle do tych krawędzi. Do tego potrzebna jest wiedza, którędy panel będzie dzielony, a to prowadzi do kolejnej decyzji.

Panel, fiduciale i płytki odrzucone w panelu trzeba uzgodnić z montażownią

IPC-2221C poświęca panelizacji osobny punkt (5.6) i zawiera rysunki wymagań dotyczących pola wolnego wokół znaczników referencyjnych (fiduciali) oraz przykład fiduciali do oznaczania płytek odrzuconych w panelu (X-out). IPC-2231A ma osobne punkty o panelu, fiducialach i otworach technologicznych w rozdziale o montażu.

Panel bywa projektowany przez producenta płytek na podstawie samego obrysu pojedynczej płytki. Wtedy nikt nie wie, przy której krawędzi stoją kondensatory ceramiczne ani które elementy wystają poza obrys. Konstruktor powinien rozstrzygnąć z montażownią przed zamówieniem płytek:

  • kto projektuje panel i według jakich wymagań maszyn montażowych,
  • sposób podziału: frezowanie z mostkami, nacięcie V albo inna metoda, bo od niej zależy, gdzie płytka się wygina,
  • położenie fiduciali na panelu i przy elementach o małym rastrze,
  • czy dopuszcza się panele z płytką odrzuconą i jak jest oznaczona. To decyzja zakupowa, a nie tylko technologiczna, bo panel z jedną wadliwą płytką montuje się albo odrzuca w całości.

Dostęp testowy znika jako pierwszy, gdy na płytce brakuje miejsca

Punkty testowe nie są potrzebne do działania układu, więc przy zagęszczaniu layoutu znikają jako pierwsze. Konsekwencje wychodzą dopiero przy uruchamianiu produkcji, gdy okazuje się, że części sieci nie da się dotknąć sondą.

IPC-2221C zajmuje się tym w punkcie 3.6. Opisuje osobno test funkcjonalny i test w obwodzie (ICT), w tym przyrządy ICT i ich uwarunkowania elektryczne. Zawiera rysunki strefy wolnej wokół pól testowych, osobno dla wysokich elementów, oraz przykładową listę kontrolną testowalności w załączniku C. IPC-2231A wymienia w swoim rozdziale o DFT normy IEEE 1149.x (boundary scan). Pozwalają one testować połączenia układów cyfrowych bez fizycznego dostępu do każdej sieci, pod warunkiem że układy na płytce obsługują ten interfejs.

Na etapie layoutu trzeba wiedzieć, jaką strategią płytka będzie testowana:

  • Przyrząd igłowy (bed of nails) wymaga pól testowych w przewidywalnych miejscach i najlepiej z jednej strony płytki. Przyrząd buduje się pod konkretny layout, więc przesunięcie punktów testowych w kolejnej rewizji płytki oznacza przeróbkę przyrządu.
  • Tester z latającymi sondami nie wymaga przyrządu, ale też potrzebuje dostępu do sieci. Sprawdza punkty sekwencyjnie, więc nadaje się raczej do prototypów i krótkich serii niż do dużego wolumenu.
  • Test funkcjonalny potrzebuje złącza albo pól, przez które da się podać zasilanie, zaprogramować układ i odczytać wynik. Te pola też trzeba przewidzieć w layoucie.

Wybór strategii zależy od wolumenu i od tego, kto buduje tester, dlatego jest decyzją wspólną dla konstruktora i montażowni. Jak opisać wymagania testowe w zapytaniu ofertowym, wyjaśnia artykuł o dokumentacji do wyceny montażu PCBA.

Co ustalić z montażownią, zanim zacznie się prowadzenie ścieżek

Wszystkie opisane decyzje mają wspólną cechę: zapadają przy rozmieszczaniu elementów, a ich zmiana po routingu jest droga. Dlatego najwięcej daje rozmowa z EMS na etapie, na którym IPC-2231A umieszcza koncepcję i projekt szczegółowy, a nie przegląd gotowych plików. Do tej rozmowy warto przygotować:

  1. Planowany rozkład elementów SMT i THT na stronach płytki, z listą najcięższych elementów przewidzianych na spód.
  2. Elementy z padem termicznym i planowany typ przelotek według IPC-4761, uzgodniony z producentem płytek i zależny od wykończenia powierzchni.
  3. Zarys panelu, metodę podziału i położenie kondensatorów ceramicznych względem linii podziału.
  4. Strategię testu: przyrząd igłowy, latające sondy, boundary scan, test funkcjonalny. Do tego informację, kto buduje tester i ile punktów testowych jest potrzebnych.

W EAE Elektronik przed startem produkcji wykonujemy analizę wykonalności i sugerujemy zmiany obniżające koszt montażu seryjnego. Projekt można też powierzyć naszemu biuru projektowania elektroniki, a gotową dokumentację do oceny przesłać przez formularz zamówienia wyceny.

Szukasz dostawcy elektroniki?

Zrób pierwszy krok, napisz lub zadzwoń i porozmawiajmy o Twoim projekcie. Napisz jakie są Twoje oczekiwania. Otrzymasz od nas bezpłatną ofertę oraz wsparcie firmy z 30 letnim doświadczeniem.

uzyskaj bezpłatną wycenę
eae elektronik montaż smt