Metody nakładania powłok konformalnych - jak dobrać je do serii i płytki

Data publikacji:

Karta techniczna akrylu HumiSeal 1B31 podaje trzy przepisy na ten sam materiał. Do natrysku rozcieńcza się go rozcieńczalnikiem 521 w proporcji 1:1 objętościowo. Do zanurzania i pędzla używa się innego rozcieńczalnika (503), w ilości dobieranej do upakowania płytki, a przy zanurzaniu dochodzi kontrolowana prędkość wynurzania 5-15 cm/min. Do wanny rozcieńczalnik trzeba dolewać na bieżąco, bo rozpuszczalnik odparowuje i lepkość rośnie.

To dobrze pokazuje, czym jest wybór metody nakładania powłoki. Zmienia on stężenie materiału na płytce, grubość filmu z jednego przejścia, ilość pracy przy maskowaniu i to, czy lakier w ogóle dotrze pod elementy. Dlatego metodę dobiera się do wielkości serii, geometrii płytki i wymaganego pokrycia. Nie ma metody najlepszej w ogóle.

Każda metoda przenosi koszt w inne miejsce

Opracowanie ACI Technologies, oparte na podręczniku IPC-HDBK-830 z 2002 roku, wymienia sześć głównych metod: natrysk ręczny, natrysk automatyczny, zanurzanie, pędzel, aplikację selektywną i osadzanie próżniowe. Aktualnym wydaniem podręcznika jest IPC-HDBK-830A z października 2013 roku. Jego treści nie odczytaliśmy, więc dalej opieramy się na dokumentacji producentów materiałów i na opracowaniach laboratoriów procesowych.

Najprościej porównać metody po tym, gdzie skupia się ich koszt i czego nie da się w nich uniknąć:

Metoda Gdzie siedzi koszt Maskowanie Pokrycie pod elementami
Pędzel praca ręczna na każdej sztuce niewielkie, operator omija strefy zależne od operatora
Natrysk ręczny maskowanie i straty materiału wszystkich stref bezlakierowych ograniczone, cień za wysokimi elementami
Natrysk automatyczny przelotowy maskowanie wszystkich stref bezlakierowych ograniczone
Zanurzanie maskowanie i utrzymanie wanny wszystkiego, co jest pod linią zanurzenia najlepsze z metod ciekłych
Aplikacja selektywna program i uruchomienie ograniczone do części detali ograniczone, cień za wysokimi elementami
Parylen (osadzanie z fazy gazowej) urządzenie próżniowe albo usługa zewnętrzna wymagane pełne, z krawędziami i szczelinami

Tabela upraszcza, ale układ się zgadza. Metody, w których maskowanie jest nieuniknione, mają koszt zmienny, który rośnie z każdą sztuką. Metody z dużym kosztem przygotowania tanieją dopiero przy serii, która ten koszt rozłoży.

Pędzel służy do napraw, nie do lakierowania serii

ACI opisuje pędzel jako metodę tanią, ale pracochłonną, stosowaną najczęściej przy naprawach i poprawkach, gdy oryginalną powłokę trzeba odtworzyć albo uzupełnić. Ma jedną realną zaletę: operator sam decyduje, gdzie kładzie lakier, więc maskowania jest mniej.

Problemem jest grubość. Pędzlem trudno uzyskać jednolitą warstwę na płytce o jakimkolwiek rozsądnym rozmiarze. Karty HumiSeal 1B31 i 1A33 piszą wprost, że jednorodność filmu przy pędzlu zależy od upakowania elementów i techniki operatora. Otwarte naczynie na stanowisku powoduje też, że materiał zmienia lepkość albo zaczyna się utwardzać w trakcie pracy.

W produkcji pędzel ma więc dwa zastosowania: poprawki po kontroli UV i odtworzenie powłoki po wymianie elementu. Jako metoda główna nadaje się tylko do pojedynczych sztuk.

Natrysk ręczny jest tani na starcie, ale trudno go powtórzyć

Natrysk ręczny ma sens przy dużej różnorodności wyrobów, małych ilościach i częstych zmianach konstrukcji, czyli typowo przy prototypach. Jego największą wadą według ACI jest rozrzut między operatorami. Często kończy się to poprawkami pędzlem.

W praktyce stosuje się dwie odmiany:

  • Aerozol wymaga tylko wentylowanego stanowiska, kilku puszek i operatora. Ceną są straty: ACI szacuje je na 40% materiału lub więcej, który trafia w mgłę i na maski.
  • Pistolet natryskowy daje lepszą kontrolę nad ciśnieniem materiału i powietrza oraz przyjmuje materiały o wyższej lepkości niż aerozol. Wadą jest zbiornik: materiały utwardzane wilgocią mogą zacząć się w nim utwardzać, a czyszczenie układu jest wtedy trudne. ACI zaleca suche powietrze albo azot w zbiorniku.

Ręczny natrysk wymaga maskowania wszystkiego, co ma zostać bez powłoki. Operator nie ominie strefy bez ryzyka niedopuszczalnych różnic grubości. Zalecana technika to płytka w poziomie, cienka warstwa w każdym przejściu i obrót o 90° między przejściami. Każde z tych zaleceń wydłuża czas pracy na sztukę.

Mniej oczywista jest zmiana materiału. W układzie z pistoletem trzeba przepłukać przewody między zbiornikiem a pistoletem. Resztki poprzedniego materiału mogą zahamować utwardzanie nowego albo pogorszyć jego przyczepność. ACI trzyma w swoim pistolecie stale lakier silikonowy, a inne materiały natryskuje z aerozolu w tej samej kabinie, żeby uniknąć zanieczyszczenia. Przy silikonie ta ostrożność jest szczególnie uzasadniona. Dlaczego, opisuje tekst o rodzajach lakierów do PCB.

Zanurzanie pokrywa wszystko, także to, co miało zostać czyste

Zanurzanie to według ACI metoda wybierana w wielu procesach wielkoseryjnych. Strat materiału jest bardzo mało, a dobrze ustawiony proces jest powtarzalny. Jako jedyna z metod ciekłych daje też niezawodną penetrację pod elementy, której natrysk nie zapewnia.

Wynik zależy od czterech parametrów: prędkości zanurzania, czasu przetrzymania, prędkości wynurzania i lepkości.

  • Zanurzanie ma być płynne i powolne, żeby lakier wyparł powietrze spod elementów i wypełnił szczeliny pod obudowami.
  • Przetrzymanie trwa do ustania pęcherzyków. Chemtronics podaje jako orientację zwykle mniej niż minutę.
  • Wynurzanie jest wolniejsze niż zanurzanie i ustala grubość. Dla wielu osób to zaskoczenie: wolniejsze wynurzanie daje cieńszy mokry film, a więc cieńszą powłokę po utwardzeniu. Chemtronics zaleca zacząć od dopuszczalnego zakresu grubości i z niego wyznaczyć prędkość wynurzania.
  • Lepkość rośnie, bo z otwartej wanny odparowuje rozpuszczalnik. Kontroluje się ją regularnie kubkiem wypływowym (Zahn albo Ford) i koryguje rozcieńczalnikiem. Bez tego grubość powłoki zmienia się z partii na partię przy tych samych nastawach.

Zanurzanie ma też ograniczenia. Wszystko, co leży pod linią zanurzenia i nie może dostać lakieru, trzeba zamaskować przed procesem, a dokładność masek decyduje o wyniku. Lakier spływa w dół płytki i zbiera się wzdłuż dolnej krawędzi. Chemtronics zaleca ustawić płytkę tak, żeby spływał do narożnika, jeśli pozwala na to geometria. Opracowania branżowe wskazują też nierówną grubość na krawędziach i ostrych końcach elementów.

Ograniczenie ekonomiczne bywa ważniejsze od technicznego. Wanna wymaga dużej ilości materiału na start. Czas życia lakieru w otwartej wannie jest według ACI znacznie krótszy niż okres przydatności w zamkniętym opakowaniu. Zanurzanie nie nadaje się więc do procesu, w którym lakieruje się od czasu do czasu, ani do częstych zmian materiału. Otwarta wanna z palnym rozpuszczalnikiem wymaga też odpowiedniego wyciągu. ACI dodatkowo stosuje warstwę azotu nad lustrem lakieru.

Odmianą metody jest zanurzanie selektywne. W wariancie opisanym przez HumiSeal płytkę mocuje się do wanny napełnionej do zadanego poziomu, a całość obraca się kilkukrotnie o 90°. Pokrycie elementów ma odpowiadać pełnemu zanurzeniu, z pominięciem stref bezlakierowych i bez ręcznego maskowania. Producent wskazuje to rozwiązanie dla dużych serii jednego typu płytki.

Automat zastępuje operatora, ale tylko głowica selektywna zastępuje maskę

Natrysk automatyczny przelotowy działa na zasadzie ruchomej głowicy nad przenośnikiem. Płytki przejeżdżają pod głowicą, która pokrywa wszystko na taśmie. Sterowanie ciśnieniem, prędkością taśmy i ruchem głowicy zmniejsza zależność od operatora i daje lepszą równomierność niż natrysk ręczny. Maskowania nie eliminuje: głowica nie wie, gdzie są strefy bezlakierowe.

Aplikacja selektywna dodaje robota z programowaną ścieżką. Zależnie od dokładności dyszy i robota maskowanie można ograniczyć albo wyeliminować. Według ACI główną wadą jest programowanie na starcie każdego wyrobu. Po napisaniu programu proces dobrze sprawdza się w dużych seriach niezależnie od liczby różnych wyrobów, a także tam, gdzie maskowanie w ogóle nie wchodzi w grę.

Natrysk z góry nie dociera jednak pod obudowy ani za wysokie elementy. Ten cień i granice dokładności krawędzi omawia szczegółowo osobny tekst o lakierowaniu selektywnym. Tutaj wystarczy wniosek dla doboru metody: jeśli wyrób wymaga powłoki pod elementami, sama głowica selektywna tego nie zapewni.

Parylen osadza się w próżni i trudno go potem usunąć

Osadzanie z fazy gazowej (CVD) dotyczy w praktyce jednego typu powłoki, czyli parylenu (typ XY wg IPC-CC-830C). Dimer odparowuje w próżni, rozkłada się w wysokiej temperaturze do reaktywnego monomeru, a ten polimeryzuje na wyrobie w komorze o temperaturze otoczenia. Powłoka rośnie równomiernie na ostrych krawędziach i w głębokich szczelinach oraz wnika pod gęsto rozmieszczone elementy. Metody ciekłe tego nie potrafią, bo działają na nie grawitacja i napięcie powierzchniowe.

Ta sama odporność utrudnia naprawy. Parylen nie rozpuszcza się w znanych rozpuszczalnikach organicznych. Usuwa się go mechanicznie, mikropiaskowaniem, trawieniem plazmowym albo laserem. Proces jest wsadowy, wymaga maskowania i specjalistycznego urządzenia. ACI radzi albo liczyć się z dużą inwestycją, albo zlecić tę pracę wyspecjalizowanemu podwykonawcy. Parylen opłaca się więc tam, gdzie wymagane jest pełne, cienkie i równomierne pokrycie trójwymiarowe. Przy zwykłej ochronie przed wilgocią w obudowie jest zwykle za drogi.

Zmiana metody to zmiana procesu, nie tylko maszyny

Karty HumiSeal pokazują, że metoda zmienia materiał na płytce. Akryl 1B31 do natrysku rozcieńcza się 1:1, poliuretan 1A33 w proporcji 4:1. Do zanurzania i pędzla używa się innego rozcieńczalnika w ilości dobieranej do płytki. Inna zawartość części stałych to inna grubość z jednego przejścia i inne zachowanie lakieru po nałożeniu, nawet jeśli na zamówieniu widnieje ten sam numer materiału.

Wynika z tego praktyczny wniosek. Gdy płytka przechodzi z prototypowego natrysku ręcznego na zanurzanie albo aplikację selektywną w serii, grubość i pokrycie trzeba sprawdzić od nowa na wyrobie. Wynik z prototypów opisywał inny proces. Ta sama zasada dotyczy zmiany materiału przy tej samej metodzie.

Niezależnie od metody powłoka trzyma się tylko tak dobrze, jak czysta jest płytka pod nią. Karty HumiSeal dopuszczają nakładanie na płytki myte i na płytki montowane materiałami niskopozostałościowymi „no clean", ale wymagają od użytkownika testu zgodności powłoki z materiałami montażowymi i poziomem czystości. Kiedy płytkę po paście no-clean warto myć, opisuje tekst o myciu PCB po paście no-clean.

Metodę wyznaczają cztery pytania o wyrób

  1. Jak duża jest seria i jak często zmienia się wyrób? Pojedyncze sztuki i prototypy to pędzel albo natrysk ręczny. Duża seria jednego wyrobu to zanurzanie albo aplikacja selektywna. Częste zmiany wyrobu przy dużej skali to aplikacja selektywna, bo zmiana wyrobu kosztuje w niej program, a nie nowe maski i nową wannę.
  2. Ile powierzchni ma zostać bez powłoki i jak bardzo jest rozproszona? Kilka skupionych stref to sytuacja dobra dla każdej metody. Wiele rozproszonych stref sprawia, że maskowanie w natrysku ręcznym i zanurzaniu kosztuje więcej niż sam lakier. Wtedy przewagę ma aplikacja selektywna.
  3. Czy powłoka musi dotrzeć pod elementy i na ich boki? Jeśli tak, natrysk z góry nie wystarczy. Zostaje zanurzanie z maskowaniem, zanurzanie selektywne albo parylen.
  4. Jaka chemia i czy wyrób będzie naprawiany? Lepkość materiału zawęża wybór metody. Silikon wymaga osobnego toru materiałowego. Parylen i powłoki twardo utwardzane znacznie utrudniają wymianę elementu.

Odpowiedzi warto zebrać przed zamrożeniem layoutu. Rozmieszczenie stref bezlakierowych i wysokich elementów rozstrzyga, ile maskowania zostanie w każdej z metod. Na tym etapie zmiana kosztuje najmniej.

W EAE Elektronik lakierujemy PCBA selektywnie, na automatycznych liniach lakierniczych, powłokami akrylowymi, silikonowymi i utwardzanymi UV. Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoja płytka da się pokryć selektywnie i ile maskowania pozostanie, prześlij dokumentację do wyceny z zaznaczonymi strefami bezlakierowymi.

Szukasz dostawcy elektroniki?

Zrób pierwszy krok, napisz lub zadzwoń i porozmawiajmy o Twoim projekcie. Napisz jakie są Twoje oczekiwania. Otrzymasz od nas bezpłatną ofertę oraz wsparcie firmy z 30 letnim doświadczeniem.

uzyskaj bezpłatną wycenę
eae elektronik montaż smt