Rodzaje lakierów do PCB - jak dobrać chemię powłoki do warunków pracy

Data publikacji:

W badaniu iNEMI z 2021 roku powłoka silikonowa o grubości 100 µm, wystawiona na pary siarki w temperaturze 50 °C, nie dała cienkiej warstwie srebra pod spodem żadnej ochrony przed korozją. Akryl w tych samych warunkach częściowo chronił miedź, ale srebra też nie. To nie jest argument przeciwko silikonom, tylko przypomnienie, że "najlepszy lakier" nie istnieje. Każda chemia powłoki dobrze radzi sobie z jednym zagrożeniem i słabo z innym, a karta materiału opisuje zwykle te pierwsze.

Dlatego dobór lakieru do PCB zaczyna się od pytania, co konkretnie ma zabić płytkę w terenie: kondensacja, gazy korozyjne, chemikalia, cykle termiczne, a może konieczność naprawy w serwisie. Dopiero do tej listy dobiera się chemię. Ten tekst opisuje, czym te chemie się różnią i gdzie każda z nich zawodzi. O tym, czego powłoka w ogóle nie potrafi niezależnie od chemii, piszemy w tekście o znaczeniu lakierowania PCBA.

Typ powłoki wyznacza chemia po utwardzeniu, nie sposób schnięcia

Punktem odniesienia dla nazewnictwa jest IPC-CC-830C (grudzień 2018). Norma dzieli powłoki konformalne na typy według chemii po utwardzeniu: AR (akryl), ER (epoksyd), SR (silikon), UR (poliuretan), XY (parylen) i SC (kopolimer blokowy styrenu, w handlu zwykle "kauczuk syntetyczny"). Osobny typ UT obejmuje powłoki ultracienkie, o grubości docelowej do 12,5 µm, niezależnie od składu.

Z tej klasyfikacji wynikają trzy rzeczy, które często giną w rozmowie o "rodzajach lakierów".

"UV" nie jest chemią. Utwardzanie promieniowaniem UV to mechanizm sieciowania, a nie rodzaj żywicy. HumiSeal UV40, który stosujemy w produkcji, jest według karty producenta akrylowanym poliuretanem. Porównywanie "akryl kontra UV" miesza dwie osie.

Hybryda dostaje typ po dominującym składniku. IPC-CC-830C przypisuje materiałowi hybrydowemu typ tej chemii, której jest najwięcej wagowo. Nazwa handlowa typu "modyfikowany silikon" mówi więc mniej, niż sugeruje. Rozpuszczalnikowy lakier na modyfikowanej żywicy silikonowej i bezrozpuszczalnikowy elastomer silikonowy różnią się lepkością, grubością warstwy i sposobem utwardzania, choć oba trafiają do worka "silikon".

Kwalifikacja materiału nie mówi nic o środowisku pracy. Norma stwierdza to wprost w punkcie 1.2: dotyczy kwalifikacji materiału i zgodności produkcji, "not for materials application or performance in the end use environment". Badania wykonuje się na znormalizowanych płytkach testowych, nie na wyrobie. Zapis "zgodny z IPC-CC-830" na karcie jest warunkiem wejścia, a nie odpowiedzią na pytanie, czy materiał przeżyje w danej szafie sterowniczej.

Akryl wygrywa naprawialnością i płaci za nią odpornością chemiczną

Akryle schną fizycznie, przez odparowanie rozpuszczalnika, więc proces jest krótki. Ta sama cecha decyduje o ich największej przewadze: utwardzony film da się z powrotem rozpuścić. Dla akrylu z rodziny ELPEGUARD SL 1307, który mamy w ofercie, producent przewiduje naprawę przez lutowanie przez powłokę albo zmycie jej dedykowanym rozcieńczalnikiem i ponowne nałożenie. Dla wyrobu, który ma przechodzić naprawy serwisowe na poziomie elementu, to argument trudny do pobicia.

Druga strona tego medalu: powłoka, którą rozpuszcza rozpuszczalnik, nie znosi rozpuszczalników w eksploatacji. Producenci materiałów wymieniają słabą odporność chemiczną jako podstawową wadę akryli. Paliwa, oleje, płyny chłodzące i opary środków czyszczących to środowisko, w którym akryl przestaje być oczywistym wyborem.

Rozpuszczalnikowy akryl zostawia na płytce tylko część nałożonej objętości, bo resztę stanowi rozpuszczalnik. W badaniu kondensacyjnym opisanym niżej warstwy akrylu ledwie pokrywały ścieżki o grubości 35 µm, a to ma konsekwencję przy grubej miedzi.

Silikon znosi temperaturę i cykle, ale przepuszcza gazy i rozchodzi się po hali

Lakiery silikonowe mają dwie właściwości, dla których się je wybiera. Pierwsza to zakres temperatur: karta modyfikowanego silikonu Electrolube SCC3 podaje zakres pracy od -70 do +200 °C, podczas gdy dla akrylu ELPEGUARD SL 1307 producent podaje zakres od -65 do co najmniej +125 °C. Druga to bardzo niski moduł sprężystości. Miękka powłoka słabo przenosi naprężenia na połączenia lutowane przy cyklach termicznych - dlaczego to ważne, pokazuje sekcja o temperaturze zeszklenia.

Ograniczenia silikonów są mniej znane, a decydują o porażkach w terenie.

Gazy korozyjne przechodzą przez silikon. Badanie iNEMI cytowane na początku (Singh i in., EMPC 2021) porównało akryl o grubości 39-45 µm, silikon 100 µm i powłokę ALD 0,1 µm na cienkich warstwach miedzi i srebra w komorze z parami siarki (flowers of sulfur). Silikon nie chronił miedzi w żadnych warunkach, a srebra - tylko przy 40 °C i niskiej wilgotności. Akryl spowolnił korozję miedzi o dwa rzędy wielkości przy 40 °C, ale srebra nie chronił. Najlepiej wypadła ultracienka powłoka ALD. Wynik dotyczy jednego materiału z każdej rodziny i różnych grubości, więc nie jest rankingiem chemii, ale jasno pokazuje kierunek: gruba warstwa silikonu nie oznacza bariery dla siarki. Dla elektroniki pracującej w atmosferze z gazami siarkowymi to pytanie trzeba zadać przed wyborem materiału, a nie po pierwszej reklamacji. Ryzyko dotyczy szczególnie elementów ze srebrem w metalizacji - korozja siarczkowa srebra w rezystorach montowanych powierzchniowo jest osobnym, dobrze opisanym tematem badań nad skutecznością powłok.

Silikon zanieczyszcza otoczenie. Wyróżnia się trzy drogi przenoszenia: przez kontakt z mokrym materiałem, przez rozpylenie w powietrzu oraz przez lotne frakcje o niskiej masie cząsteczkowej, które parują i kondensują na innych powierzchniach. Dwie pierwsze odpowiadają za większość przypadków. Skutki są dwa. Pierwszy dotyczy przekaźników. Omron opisuje mechanizm wprost: opary silikonu wnikają do przekaźnika przez szczeliny obudowy, także w wersjach zalewanych tworzywem, a energia łuku przy przełączaniu zamienia związki krzemoorganiczne w tlenek krzemu, który osadza się na stykach i z każdym cyklem podnosi ich rezystancję. Najszybciej zawodzą przekaźniki przełączające małe obciążenia, bo słaby łuk nie niszczy narastającej warstwy. Drugi skutek dotyczy hali produkcyjnej: ślady silikonu pogarszają zwilżanie i przyczepność innych powłok, dlatego producenci materiałów zalecają rozdzielanie procesów silikonowych i niesilikonowych. Dla wyrobu z przekaźnikami sygnałowymi warto pytać o materiały o kontrolowanej zawartości frakcji lotnych albo o inną chemię.

Naprawa wymaga chemii specjalnej. Karta SCC3 przewiduje do naprawy dedykowany żel zmywający, a nie rozcieńczalnik. Miękkość, która pomaga w cyklach termicznych, oznacza też, że silikon gorzej znosi ścieranie niż twarde poliuretany i epoksydy.

Poliuretan, epoksyd i lakiery UV kupują odporność kosztem naprawy

Poliuretany i epoksydy wybiera się dla odporności chemicznej i mechanicznej, przy czym producenci materiałów stawiają epoksydy najwyżej w ochronie przed ścieraniem i agresywnymi chemikaliami. Cena jest jedna dla całej tej grupy: utwardzony, gęsto usieciowany film trudno usunąć. Karta HumiSeal UV40 mówi to otwarcie - powłoka "będzie trudniejsza do usunięcia niż tradycyjne powłoki konformalne", a do naprawy wskazuje usuwanie termiczne, mechaniczne albo dedykowany zmywacz, który według tej samej karty nie jest dostępny w UE. W Europie zostaje więc usuwanie termiczne albo mechaniczne, a każde z nich obciąża laminat i elementy bardziej niż rozpuszczenie akrylu.

Lakiery utwardzane UV mają jeszcze jedną właściwość, o której łatwo zapomnieć przy planowaniu: światło nie dociera pod elementy. Materiał, który trafił w cień wysokiego kondensatora albo wpłynął pod obudowę, sieciuje mechanizmem wtórnym. W UV40 jest to dotwardzanie wilgocią z powietrza, które według producenta trwa 2-3 dni w warunkach otoczenia. Karta podaje też, że powłoka osiąga docelowe właściwości 2-3 dni po naświetleniu. Płytka zdjęta z linii jest sucha w dotyku, ale nie jest jeszcze tym materiałem, którego parametry są w karcie. Ma to znaczenie przy planowaniu badań środowiskowych i testów elektrycznych zaraz po lakierowaniu.

Szybkie utwardzanie UV jest natomiast realną przewagą w produkcji seryjnej: powierzchnia jest sucha w dotyku zaraz po naświetleniu. Dla porównania karta SCC3 zaleca dla optymalnych właściwości 2 godziny w temperaturze pokojowej, a potem od 2 do 24 godzin w 90-120 °C. Ceną są inwestycje w tunel UV i radiometr do kontroli dawki.

Temperatura zeszklenia w zakresie pracy zmienia powłokę w trakcie cyklu

Parametr, którego zwykle nie ma w porównaniach "akryl kontra silikon", a który decyduje o trwałości połączeń przy cyklach termicznych, to temperatura zeszklenia Tg. Poniżej Tg polimer jest sztywny, powyżej - miękki i rozszerza się znacznie szybciej.

Karta HumiSeal UV40 pokazuje skalę zjawiska na jednym materiale. Tg wynosi 45 °C. Moduł sprężystości spada z 4280 MPa w 25 °C do 66 MPa w 80 °C, a współczynnik rozszerzalności rośnie z 85 do 197 ppm/°C po przekroczeniu Tg. Urządzenie, które pracuje w zakresie od temperatury pokojowej do 80 °C, przechodzi przez tę granicę w każdym cyklu - powłoka zmienia sztywność o prawie dwa rzędy wielkości.

Badanie opublikowane w SMTA Journal (Hsiao i in., 2020) pokazuje, czym to grozi. Obudowy WLCSP pokryte w całości akrylowanym poliuretanem o Tg -1 °C przeszły cykle od -40 do +125 °C. Charakterystyczna trwałość spadła do 307 cykli wobec 404 dla elementów niepokrytych. Była nawet niższa niż dla elementów niepokrytych, ale poddanych wcześniej mgle solnej (361 cykli). Powłoka zatrzymała korozję, ale naprężenia w osi pionowej przyspieszyły pękanie połączeń. Dodanie kleju krawędziowego pod elementem podniosło trwałość do 2783 cykli.

Wniosek nie brzmi "nie lakieruj BGA". Brzmi: przy wyrobie narażonym na cykle termiczne trzeba porównać Tg materiału z zakresem pracy urządzenia, a powłoka wpływająca pod niskie obudowy jest decyzją konstrukcyjną, nie tylko procesową. Jeśli karta materiału nie podaje Tg, warto o nią zapytać producenta, zanim materiał trafi do specyfikacji.

Kondensacja ujawnia to, czego nie pokaże test wilgotności

Badania w wysokiej wilgotności są dobrze opisane w normach IPC i IEC. Kondensacja - już nie. Zwracają na to uwagę autorzy z brytyjskiego National Physical Laboratory i Electrolube (Hunt, Zou, Kinner), którzy opracowali metodę kontrolowanego wywoływania kondensacji na płytce testowej.

Ich wyniki są pouczające dla doboru chemii. Ten sam akryl przeszedł test rezystancji izolacji powierzchniowej w 40 °C i 93% RH, przeszedł też cykle kondensacji na ścieżkach z miedzi 1 oz. Na ścieżkach z miedzi 3 oz oblał: woda znalazła niedostatecznie pokryte krawędzie ścieżek i zaczęła się korozja. Grubo nałożone poliuretany wykazały znacznie większą odporność na kondensację, jeden z nich niemal bez zmiany rezystancji w trakcie zdarzeń kondensacyjnych. Wniosek autorów był prosty: w warunkach kondensacji decyduje pełne pokrycie, a kondensacja szybko znajduje każdą słabość powłoki.

Z tego wynikają dwie praktyczne wskazówki. Po pierwsze, jeśli urządzenie pracuje tam, gdzie płytka może spaść poniżej punktu rosy - szafy zewnętrzne, chłodnictwo, pojazdy - wynik testu wilgotnościowego nie wystarcza jako dowód. Po drugie, gruba miedź i wysokie krawędzie przewodników wymagają chemii i metody nakładania, które dają grubszą warstwę na krawędziach. Na rynku są materiały projektowane pod te warunki - Electrolube opisuje swoje powłoki dwuskładnikowe jako przeznaczone do nakładania selektywnego warstwą 200-400 µm - ale ich przewagę w kondensacji dokumentują głównie dane samych producentów.

Dobór zaczyna się od listy zagrożeń, a kończy na teście wyrobu

Zamiast pytać "akryl czy silikon", lepiej przejść przez listę pytań i zobaczyć, która chemia odpada na którym z nich.

Zagrożenie w eksploatacji Na co uważać przy doborze
Naprawy serwisowe na poziomie elementu Akryl jest najłatwiejszy do usunięcia; poliuretan, epoksyd i lakiery UV wymagają usuwania termicznego lub mechanicznego
Paliwa, oleje, rozpuszczalniki Akryl ma słabą odporność chemiczną; poliuretan i epoksyd są tu mocniejsze
Wysoka temperatura ciągła Sprawdź górną granicę w karcie konkretnego materiału; silikony mają zwykle najszerszy zakres
Cykle termiczne, duże elementy, BGA Porównaj Tg z zakresem pracy; ustal, czy powłoka może wpływać pod obudowy
Kondensacja Wymagaj pełnego pokrycia krawędzi; test wilgotnościowy nie zastąpi testu kondensacji
Gazy siarkowe i zanieczyszczone powietrze Silikon nie jest barierą dla siarki; elementy ze srebrem wymagają osobnej oceny
Przekaźniki i styki odkryte Ryzyko zanieczyszczenia silikonem; rozważ inną chemię lub materiał o kontrolowanych frakcjach lotnych

Tabela zawęża wybór, ale go nie zamyka. Karty materiałów podają wyniki badań kwalifikacyjnych na płytkach testowych, a badania środowiskowe na rzeczywistym wyrobie są jedynym sposobem, żeby sprawdzić, jak dana chemia zachowa się na Waszej płytce, z Waszymi elementami i pozostałościami topnika. Wybór chemii idzie też w parze z wyborem metody nakładania - nie każdy materiał da się podać każdą głowicą, o czym piszemy przy lakierowaniu selektywnym.

W EAE Elektronik stosujemy powłoki akrylowe, silikonowe i utwardzane UV, nakładane na automatycznych liniach. Jeśli przygotowujesz wyrób do lakierowania, prześlij dokumentację do wyceny razem z opisem warunków pracy: zakresem temperatur, ryzykiem kondensacji, obecnością chemikaliów i oczekiwaniami co do napraw. Na tej podstawie dobierzemy chemię albo wskażemy, które pytania wymagają testu przed decyzją.

Szukasz dostawcy elektroniki?

Zrób pierwszy krok, napisz lub zadzwoń i porozmawiajmy o Twoim projekcie. Napisz jakie są Twoje oczekiwania. Otrzymasz od nas bezpłatną ofertę oraz wsparcie firmy z 30 letnim doświadczeniem.

uzyskaj bezpłatną wycenę
eae elektronik montaż smt