Data publikacji:
W badaniu iNEMI z 2021 roku powłoka silikonowa o grubości 100 µm, wystawiona na pary siarki w temperaturze 50 °C, nie dała cienkiej warstwie srebra pod spodem żadnej ochrony przed korozją. Akryl w tych samych warunkach częściowo chronił miedź, ale srebra też nie. To nie jest argument przeciwko silikonom, tylko przypomnienie, że "najlepszy lakier" nie istnieje. Każda chemia powłoki dobrze radzi sobie z jednym zagrożeniem i słabo z innym, a karta materiału opisuje zwykle te pierwsze.
Dlatego dobór lakieru do PCB zaczyna się od pytania, co konkretnie ma zabić płytkę w terenie: kondensacja, gazy korozyjne, chemikalia, cykle termiczne, a może konieczność naprawy w serwisie. Dopiero do tej listy dobiera się chemię. Ten tekst opisuje, czym te chemie się różnią i gdzie każda z nich zawodzi. O tym, czego powłoka w ogóle nie potrafi niezależnie od chemii, piszemy w tekście o znaczeniu lakierowania PCBA.
Punktem odniesienia dla nazewnictwa jest IPC-CC-830C (grudzień 2018). Norma dzieli powłoki konformalne na typy według chemii po utwardzeniu: AR (akryl), ER (epoksyd), SR (silikon), UR (poliuretan), XY (parylen) i SC (kopolimer blokowy styrenu, w handlu zwykle "kauczuk syntetyczny"). Osobny typ UT obejmuje powłoki ultracienkie, o grubości docelowej do 12,5 µm, niezależnie od składu.
Z tej klasyfikacji wynikają trzy rzeczy, które często giną w rozmowie o "rodzajach lakierów".
"UV" nie jest chemią. Utwardzanie promieniowaniem UV to mechanizm sieciowania, a nie rodzaj żywicy. HumiSeal UV40, który stosujemy w produkcji, jest według karty producenta akrylowanym poliuretanem. Porównywanie "akryl kontra UV" miesza dwie osie.
Hybryda dostaje typ po dominującym składniku. IPC-CC-830C przypisuje materiałowi hybrydowemu typ tej chemii, której jest najwięcej wagowo. Nazwa handlowa typu "modyfikowany silikon" mówi więc mniej, niż sugeruje. Rozpuszczalnikowy lakier na modyfikowanej żywicy silikonowej i bezrozpuszczalnikowy elastomer silikonowy różnią się lepkością, grubością warstwy i sposobem utwardzania, choć oba trafiają do worka "silikon".
Kwalifikacja materiału nie mówi nic o środowisku pracy. Norma stwierdza to wprost w punkcie 1.2: dotyczy kwalifikacji materiału i zgodności produkcji, "not for materials application or performance in the end use environment". Badania wykonuje się na znormalizowanych płytkach testowych, nie na wyrobie. Zapis "zgodny z IPC-CC-830" na karcie jest warunkiem wejścia, a nie odpowiedzią na pytanie, czy materiał przeżyje w danej szafie sterowniczej.
Akryle schną fizycznie, przez odparowanie rozpuszczalnika, więc proces jest krótki. Ta sama cecha decyduje o ich największej przewadze: utwardzony film da się z powrotem rozpuścić. Dla akrylu z rodziny ELPEGUARD SL 1307, który mamy w ofercie, producent przewiduje naprawę przez lutowanie przez powłokę albo zmycie jej dedykowanym rozcieńczalnikiem i ponowne nałożenie. Dla wyrobu, który ma przechodzić naprawy serwisowe na poziomie elementu, to argument trudny do pobicia.
Druga strona tego medalu: powłoka, którą rozpuszcza rozpuszczalnik, nie znosi rozpuszczalników w eksploatacji. Producenci materiałów wymieniają słabą odporność chemiczną jako podstawową wadę akryli. Paliwa, oleje, płyny chłodzące i opary środków czyszczących to środowisko, w którym akryl przestaje być oczywistym wyborem.
Rozpuszczalnikowy akryl zostawia na płytce tylko część nałożonej objętości, bo resztę stanowi rozpuszczalnik. W badaniu kondensacyjnym opisanym niżej warstwy akrylu ledwie pokrywały ścieżki o grubości 35 µm, a to ma konsekwencję przy grubej miedzi.
Lakiery silikonowe mają dwie właściwości, dla których się je wybiera. Pierwsza to zakres temperatur: karta modyfikowanego silikonu Electrolube SCC3 podaje zakres pracy od -70 do +200 °C, podczas gdy dla akrylu ELPEGUARD SL 1307 producent podaje zakres od -65 do co najmniej +125 °C. Druga to bardzo niski moduł sprężystości. Miękka powłoka słabo przenosi naprężenia na połączenia lutowane przy cyklach termicznych - dlaczego to ważne, pokazuje sekcja o temperaturze zeszklenia.
Ograniczenia silikonów są mniej znane, a decydują o porażkach w terenie.
Gazy korozyjne przechodzą przez silikon. Badanie iNEMI cytowane na początku (Singh i in., EMPC 2021) porównało akryl o grubości 39-45 µm, silikon 100 µm i powłokę ALD 0,1 µm na cienkich warstwach miedzi i srebra w komorze z parami siarki (flowers of sulfur). Silikon nie chronił miedzi w żadnych warunkach, a srebra - tylko przy 40 °C i niskiej wilgotności. Akryl spowolnił korozję miedzi o dwa rzędy wielkości przy 40 °C, ale srebra nie chronił. Najlepiej wypadła ultracienka powłoka ALD. Wynik dotyczy jednego materiału z każdej rodziny i różnych grubości, więc nie jest rankingiem chemii, ale jasno pokazuje kierunek: gruba warstwa silikonu nie oznacza bariery dla siarki. Dla elektroniki pracującej w atmosferze z gazami siarkowymi to pytanie trzeba zadać przed wyborem materiału, a nie po pierwszej reklamacji. Ryzyko dotyczy szczególnie elementów ze srebrem w metalizacji - korozja siarczkowa srebra w rezystorach montowanych powierzchniowo jest osobnym, dobrze opisanym tematem badań nad skutecznością powłok.
Silikon zanieczyszcza otoczenie. Wyróżnia się trzy drogi przenoszenia: przez kontakt z mokrym materiałem, przez rozpylenie w powietrzu oraz przez lotne frakcje o niskiej masie cząsteczkowej, które parują i kondensują na innych powierzchniach. Dwie pierwsze odpowiadają za większość przypadków. Skutki są dwa. Pierwszy dotyczy przekaźników. Omron opisuje mechanizm wprost: opary silikonu wnikają do przekaźnika przez szczeliny obudowy, także w wersjach zalewanych tworzywem, a energia łuku przy przełączaniu zamienia związki krzemoorganiczne w tlenek krzemu, który osadza się na stykach i z każdym cyklem podnosi ich rezystancję. Najszybciej zawodzą przekaźniki przełączające małe obciążenia, bo słaby łuk nie niszczy narastającej warstwy. Drugi skutek dotyczy hali produkcyjnej: ślady silikonu pogarszają zwilżanie i przyczepność innych powłok, dlatego producenci materiałów zalecają rozdzielanie procesów silikonowych i niesilikonowych. Dla wyrobu z przekaźnikami sygnałowymi warto pytać o materiały o kontrolowanej zawartości frakcji lotnych albo o inną chemię.
Naprawa wymaga chemii specjalnej. Karta SCC3 przewiduje do naprawy dedykowany żel zmywający, a nie rozcieńczalnik. Miękkość, która pomaga w cyklach termicznych, oznacza też, że silikon gorzej znosi ścieranie niż twarde poliuretany i epoksydy.
Poliuretany i epoksydy wybiera się dla odporności chemicznej i mechanicznej, przy czym producenci materiałów stawiają epoksydy najwyżej w ochronie przed ścieraniem i agresywnymi chemikaliami. Cena jest jedna dla całej tej grupy: utwardzony, gęsto usieciowany film trudno usunąć. Karta HumiSeal UV40 mówi to otwarcie - powłoka "będzie trudniejsza do usunięcia niż tradycyjne powłoki konformalne", a do naprawy wskazuje usuwanie termiczne, mechaniczne albo dedykowany zmywacz, który według tej samej karty nie jest dostępny w UE. W Europie zostaje więc usuwanie termiczne albo mechaniczne, a każde z nich obciąża laminat i elementy bardziej niż rozpuszczenie akrylu.
Lakiery utwardzane UV mają jeszcze jedną właściwość, o której łatwo zapomnieć przy planowaniu: światło nie dociera pod elementy. Materiał, który trafił w cień wysokiego kondensatora albo wpłynął pod obudowę, sieciuje mechanizmem wtórnym. W UV40 jest to dotwardzanie wilgocią z powietrza, które według producenta trwa 2-3 dni w warunkach otoczenia. Karta podaje też, że powłoka osiąga docelowe właściwości 2-3 dni po naświetleniu. Płytka zdjęta z linii jest sucha w dotyku, ale nie jest jeszcze tym materiałem, którego parametry są w karcie. Ma to znaczenie przy planowaniu badań środowiskowych i testów elektrycznych zaraz po lakierowaniu.
Szybkie utwardzanie UV jest natomiast realną przewagą w produkcji seryjnej: powierzchnia jest sucha w dotyku zaraz po naświetleniu. Dla porównania karta SCC3 zaleca dla optymalnych właściwości 2 godziny w temperaturze pokojowej, a potem od 2 do 24 godzin w 90-120 °C. Ceną są inwestycje w tunel UV i radiometr do kontroli dawki.
Parametr, którego zwykle nie ma w porównaniach "akryl kontra silikon", a który decyduje o trwałości połączeń przy cyklach termicznych, to temperatura zeszklenia Tg. Poniżej Tg polimer jest sztywny, powyżej - miękki i rozszerza się znacznie szybciej.
Karta HumiSeal UV40 pokazuje skalę zjawiska na jednym materiale. Tg wynosi 45 °C. Moduł sprężystości spada z 4280 MPa w 25 °C do 66 MPa w 80 °C, a współczynnik rozszerzalności rośnie z 85 do 197 ppm/°C po przekroczeniu Tg. Urządzenie, które pracuje w zakresie od temperatury pokojowej do 80 °C, przechodzi przez tę granicę w każdym cyklu - powłoka zmienia sztywność o prawie dwa rzędy wielkości.
Badanie opublikowane w SMTA Journal (Hsiao i in., 2020) pokazuje, czym to grozi. Obudowy WLCSP pokryte w całości akrylowanym poliuretanem o Tg -1 °C przeszły cykle od -40 do +125 °C. Charakterystyczna trwałość spadła do 307 cykli wobec 404 dla elementów niepokrytych. Była nawet niższa niż dla elementów niepokrytych, ale poddanych wcześniej mgle solnej (361 cykli). Powłoka zatrzymała korozję, ale naprężenia w osi pionowej przyspieszyły pękanie połączeń. Dodanie kleju krawędziowego pod elementem podniosło trwałość do 2783 cykli.
Wniosek nie brzmi "nie lakieruj BGA". Brzmi: przy wyrobie narażonym na cykle termiczne trzeba porównać Tg materiału z zakresem pracy urządzenia, a powłoka wpływająca pod niskie obudowy jest decyzją konstrukcyjną, nie tylko procesową. Jeśli karta materiału nie podaje Tg, warto o nią zapytać producenta, zanim materiał trafi do specyfikacji.
Badania w wysokiej wilgotności są dobrze opisane w normach IPC i IEC. Kondensacja - już nie. Zwracają na to uwagę autorzy z brytyjskiego National Physical Laboratory i Electrolube (Hunt, Zou, Kinner), którzy opracowali metodę kontrolowanego wywoływania kondensacji na płytce testowej.
Ich wyniki są pouczające dla doboru chemii. Ten sam akryl przeszedł test rezystancji izolacji powierzchniowej w 40 °C i 93% RH, przeszedł też cykle kondensacji na ścieżkach z miedzi 1 oz. Na ścieżkach z miedzi 3 oz oblał: woda znalazła niedostatecznie pokryte krawędzie ścieżek i zaczęła się korozja. Grubo nałożone poliuretany wykazały znacznie większą odporność na kondensację, jeden z nich niemal bez zmiany rezystancji w trakcie zdarzeń kondensacyjnych. Wniosek autorów był prosty: w warunkach kondensacji decyduje pełne pokrycie, a kondensacja szybko znajduje każdą słabość powłoki.
Z tego wynikają dwie praktyczne wskazówki. Po pierwsze, jeśli urządzenie pracuje tam, gdzie płytka może spaść poniżej punktu rosy - szafy zewnętrzne, chłodnictwo, pojazdy - wynik testu wilgotnościowego nie wystarcza jako dowód. Po drugie, gruba miedź i wysokie krawędzie przewodników wymagają chemii i metody nakładania, które dają grubszą warstwę na krawędziach. Na rynku są materiały projektowane pod te warunki - Electrolube opisuje swoje powłoki dwuskładnikowe jako przeznaczone do nakładania selektywnego warstwą 200-400 µm - ale ich przewagę w kondensacji dokumentują głównie dane samych producentów.
Zamiast pytać "akryl czy silikon", lepiej przejść przez listę pytań i zobaczyć, która chemia odpada na którym z nich.
| Zagrożenie w eksploatacji | Na co uważać przy doborze |
|---|---|
| Naprawy serwisowe na poziomie elementu | Akryl jest najłatwiejszy do usunięcia; poliuretan, epoksyd i lakiery UV wymagają usuwania termicznego lub mechanicznego |
| Paliwa, oleje, rozpuszczalniki | Akryl ma słabą odporność chemiczną; poliuretan i epoksyd są tu mocniejsze |
| Wysoka temperatura ciągła | Sprawdź górną granicę w karcie konkretnego materiału; silikony mają zwykle najszerszy zakres |
| Cykle termiczne, duże elementy, BGA | Porównaj Tg z zakresem pracy; ustal, czy powłoka może wpływać pod obudowy |
| Kondensacja | Wymagaj pełnego pokrycia krawędzi; test wilgotnościowy nie zastąpi testu kondensacji |
| Gazy siarkowe i zanieczyszczone powietrze | Silikon nie jest barierą dla siarki; elementy ze srebrem wymagają osobnej oceny |
| Przekaźniki i styki odkryte | Ryzyko zanieczyszczenia silikonem; rozważ inną chemię lub materiał o kontrolowanych frakcjach lotnych |
Tabela zawęża wybór, ale go nie zamyka. Karty materiałów podają wyniki badań kwalifikacyjnych na płytkach testowych, a badania środowiskowe na rzeczywistym wyrobie są jedynym sposobem, żeby sprawdzić, jak dana chemia zachowa się na Waszej płytce, z Waszymi elementami i pozostałościami topnika. Wybór chemii idzie też w parze z wyborem metody nakładania - nie każdy materiał da się podać każdą głowicą, o czym piszemy przy lakierowaniu selektywnym.
W EAE Elektronik stosujemy powłoki akrylowe, silikonowe i utwardzane UV, nakładane na automatycznych liniach. Jeśli przygotowujesz wyrób do lakierowania, prześlij dokumentację do wyceny razem z opisem warunków pracy: zakresem temperatur, ryzykiem kondensacji, obecnością chemikaliów i oczekiwaniami co do napraw. Na tej podstawie dobierzemy chemię albo wskażemy, które pytania wymagają testu przed decyzją.
Zrób pierwszy krok, napisz lub zadzwoń i porozmawiajmy o Twoim projekcie. Napisz jakie są Twoje oczekiwania. Otrzymasz od nas bezpłatną ofertę oraz wsparcie firmy z 30 letnim doświadczeniem.
uzyskaj bezpłatną wycenę
Ustawienia plików cookies
Wybierz, na które rodzaje plików cookies się zgadzasz. Swój wybór możesz zmienić w dowolnym momencie przez link „Ustawienia cookies” w stopce. Szczegóły w Polityce prywatności.
Wymagane z technicznego punktu widzenia do prawidłowego działania strony, np. zapamiętania Twoich wyborów dotyczących cookies.
Umożliwiają działanie niektórych funkcji strony, np. wersji językowej. Bez nich część funkcji nie będzie dostępna.
Pozwalają nam mierzyć ruch na stronie i sprawdzać, które treści są najbardziej przydatne, aby stale ją ulepszać.
Pozwalają dopasować wyświetlane treści i oferty do Twoich zainteresowań, na tej stronie i w innych serwisach.