Porównanie technologii montażu SMT i THT

Data publikacji:

Zestawienia SMT kontra THT zwykle kończą się rozstrzygnięciem, że jedna technologia daje gęstość, a druga wytrzymałość mechaniczną. Jest to prawda, tylko rzadko komukolwiek pomaga, bo sugeruje wybór, którego w praktyce nikt nie dokonuje.

Nowe projekty są mieszane. Logika, zasilanie i interfejsy idą powierzchniowo, a przewlekane zostają złącza, transformatory, elementy mocy i kilka rzeczy, których producent nie oferuje w obudowie SMD. Realne pytanie projektowe brzmi więc inaczej: ile elementów przewlekanych zostawić i w jakiej geometrii je rozmieścić — bo od odpowiedzi zależy, ile procesów trzeba uruchomić po linii SMT i ile z nich da się zaprojektować tak, żeby były powtarzalne.

Element przewlekany kosztuje tyle, ile kosztuje proces, który uruchamia

Montaż powierzchniowy to jeden przebieg linii: druk pasty, osadzenie, rozpływ, inspekcja. Wszystko, co jest na płytce, przechodzi przez ten sam ciąg raz.

Pięć elementów przewlekanych nie dokłada pięciu operacji ręcznych. Dokłada drugi proces lutowania ze wszystkim, co się z nim wiąże: osobnym przezbrojeniem, własnym profilem termicznym, osobną kontrolą i osobnym miejscem, w którym seria może się zatrzymać. Jeśli spód płytki ma komponenty SMD, lutowanie na fali wymaga dodatkowo palety maskującej — czyli oprzyrządowania projektowanego pod konkretny wyrób.

Dlatego pytanie „czy da się ten element wziąć w wersji SMD" jest pytaniem o koszt całej serii, nie o cenę komponentu. I dlatego bilans wygląda zupełnie inaczej przy pięciu sztukach prototypu niż przy pięciu tysiącach.

Jeśli element wytrzyma rozpływ, drugiego procesu może nie być wcale

Lutowanie selektywne nie jest jedyną drogą dla elementów przewlekanych. Gerjan Diepstraten z Vitronics Soltec wymienia trzy podstawowe metody montażu THT: lutowanie selektywne, pin-in-paste (rozpływ) oraz połączenia wciskane press-fit.

Pin-in-paste jest z punktu widzenia planowania produkcji najciekawszy, bo element przewlekany przechodzi wtedy przez tę samą linię i ten sam piec co reszta płytki. Drugi proces znika. Granica jest jednak twarda i wynika z samego elementu: metoda działa, dopóki wymiary i odporność termiczna komponentu pozwalają mu przejść przez profil rozpływowy. Duże złącze z tworzywa, które się rozpłynie, tej próby nie przejdzie.

To jest decyzja podejmowana przy doborze komponentu, nie przy zlecaniu montażu. Zapytanie producenta złącza, czy oferuje wersję kwalifikowaną do rozpływu, kosztuje jeden e-mail, a potrafi usunąć całą operację z marszruty.

Lutowanie selektywne kupuje precyzję kosztem miejsca wokół otworu

Gdy element nie przejdzie przez piec, zostaje fala albo dysza selektywna. Selektywne lutowanie podaje cynę tylko tam, gdzie trzeba, ale za tę precyzję płaci się przestrzenią wokół lutowanego wyprowadzenia — i tę przestrzeń trzeba przewidzieć na etapie projektu, bo później nie ma jej skąd wziąć.

Diepstraten podaje w swojej pracy o projektowaniu pod lutowanie selektywne minimalny odstęp między lutowanym padem a najbliższym komponentem SMD: 0,5 mm. Poniżej tej wartości dysza zaczyna dotykać sąsiedztwa. Mniejsze odstępy wymuszają mniejsze dysze, a te mają mniejszą moc cieplną — czyli problem geometryczny zamienia się w problem z wypełnieniem otworu.

Z tej samej pracy pochodzą dwie reguły, które warto znać, projektując płytkę pod ten proces:

  • średnica otworu jako reguła ogólna to średnica wyprowadzenia powiększona o 0,4 mm — za mało miejsca i cyna nie ma którędy płynąć, za dużo i nie ma czego lutować,
  • wyprowadzenie odsunięte o 1 mm od osi dyszy skraca czas kontaktu z ciekłą cyną o około 15%, co przy wypełnieniu otworu jest różnicą widoczną w wyniku.

Żadna z tych rzeczy nie jest wymaganiem normy. To wyniki eksperymentów dostawcy procesu, a konkretne wartości zależą od maszyny, dyszy i konstrukcji płytki. Traktuj je jako rzędy wielkości, o które trzeba zapytać własnego wykonawcę montażu, zanim layout trafi do produkcji.

THT zostaje tam, gdzie połączenie przenosi siłę, a nie sygnał

Powód, dla którego montaż przewlekany nie znika, jest mechaniczny. Wyprowadzenie przechodzące przez laminat rozkłada naprężenie na strukturę płytki, a nie tylko na powierzchniową metalizację. Komponent powierzchniowy trzyma się natomiast wyłącznie wytrzymałości padu i objętości spoiny.

Przy ciężkim elemencie i drganiach ta różnica przestaje być teoretyczna: transformator, duża dławica czy wysoki kondensator elektrolityczny zaczynają się bujać, a obciążenie trafia w pad, który potrafi zostać oderwany od laminatu. Złącze, do którego użytkownik kilka tysięcy razy podepnie wtyk, obciąża płytkę w ten sam sposób.

Stąd praktyczny podział, który widać w większości urządzeń przemysłowych: sterowanie i sygnał powierzchniowo, a wszystko, co przenosi siłę, prąd albo ciepło — przewlekane. Więcej o samym procesie i jego kontroli jakości jest w osobnym tekście o montażu przewlekanym THT, a miejsce obu technologii w całym przebiegu produkcji opisuje artykuł o tym, jak powstaje elektronika.

Kryterium odbioru połączenia przewlekanego jest sporne, więc musi być w umowie

Przy odbiorze montażu przewlekanego pada zwykle liczba: 75% wypełnienia otworu spoiwem. Problem w tym, że źródła branżowe nie są zgodne, do czego dokładnie się odnosi. Jedne przypisują ją klasie 3, inne podają ją wspólnie dla klas 2 i 3. Raz wskazywana jest jako wymaganie IPC-A-610, raz J-STD-001, i prawie nigdy z podaniem rewizji.

To nie jest powód, żeby tę wartość ignorować — jest powód, żeby jej nie przyjmować na słowo. Wiążące jest to, co wskazuje umowa: oznaczenie dokumentu, jego rewizja i klasa wyrobu. Bez tych trzech elementów „montaż zgodny z IPC" jest deklaracją, której nie da się ani odebrać, ani zakwestionować.

Warto przy okazji zauważyć asymetrię, o której rzadko się mówi. Połączenie przewlekane da się ocenić wzrokowo z obu stron płytki, a wypełnienie otworu zmierzyć. Spoiny pod obudowami BGA i QFN, typowe dla gęstego montażu powierzchniowego, wymagają inspekcji rentgenowskiej, a jej wynik jest trudniejszy w interpretacji. Gęstszy montaż kupuje się więc także kosztem trudniejszej kontroli.

Co rozstrzygnąć, zanim layout trafi do produkcji

Trzy decyzje przesądzają o tym, ile będzie kosztował montaż mieszany, i wszystkie zapadają po stronie projektu.

Po pierwsze, które elementy przewlekane da się zastąpić wersją powierzchniową albo kwalifikowaną do rozpływu — bo to jedyny sposób, żeby usunąć drugi proces zamiast go optymalizować. Po drugie, czy wokół pozostałych wyprowadzeń jest miejsce na dyszę i czy średnice otworów są dobrane pod proces, a nie tylko pod wyprowadzenie. Po trzecie, jaka norma, rewizja i klasa obowiązują przy odbiorze.

Warto przejść przez nie razem z wykonawcą montażu, zanim projekt zostanie zamknięty. Opisujemy oba procesy na stronach montażu SMT i montażu THT; jeśli masz gotowy projekt i chcesz wiedzieć, ile THT realnie w nim kosztuje, zamów wycenę razem z plikami produkcyjnymi.

Szukasz dostawcy elektroniki?

Zrób pierwszy krok, napisz lub zadzwoń i porozmawiajmy o Twoim projekcie. Napisz jakie są Twoje oczekiwania. Otrzymasz od nas bezpłatną ofertę oraz wsparcie firmy z 30 letnim doświadczeniem.

uzyskaj bezpłatną wycenę
eae elektronik montaż smt