Profil lutowania rozpływowego - jak powstaje okno procesu dla konkretnej płytki

Data publikacji:

Dwie płytki z tą samą pastą SAC305, przejeżdżające przez ten sam piec, mogą potrzebować zupełnie innych nastaw. Na pierwszej są wyłącznie elementy 0603 i kilka małych układów SOIC. Na drugiej duży BGA, masywne złącze i wewnętrzne płaszczyzny miedzi. Profil, który na pierwszej daje poprawne połączenia, na drugiej zostawi niedolutowane kulki pod BGA albo przegrzeje drobne elementy przy krawędzi - zależnie od tego, w którą stronę technolog go skoryguje.

Profil lutowania rozpływowego nie jest więc parametrem pasty ani pieca, tylko właściwością konkretnego zespołu. Ten tekst pokazuje, skąd biorą się granice okna procesu, dlaczego każda decyzja o kształcie profilu przesuwa ryzyko między różnymi wadami i co warto wiedzieć o tym, jak dostawca EMS profil ustala i sprawdza.

Okno procesu wyznaczają trzy dokumenty, a żaden z nich nie zna Twojej płytki

Dolną granicę okna wyznacza stop lutowniczy. SAC305 (96,5Sn/3,0Ag/0,5Cu) topi się w zakresie od 217 °C (solidus) do 220 °C (likwidus) - tak podaje m.in. karta Indium Corporation dla tego stopu. Samo przekroczenie likwidusu nie wystarcza. IPC-7530B (styczeń 2025), wytyczne IPC do profilowania lutowania masowego, mówi, że minimalna temperatura lutowania, potrzebna do powstania połączenia metalurgicznego, leży w praktyce około 25 °C powyżej likwidusu stopu. Dla SAC305 daje to okolice 245 °C, i to w połączeniu, nie w powietrzu pieca.

Górną granicę wyznaczają komponenty. IPC/JEDEC J-STD-020F (grudzień 2022) definiuje temperaturę klasyfikacji Tc - maksymalną temperaturę korpusu, przy której producent elementu gwarantuje podany poziom wrażliwości na wilgoć. Dla stopów SAC zależy ona od grubości i objętości obudowy: małe i cienkie obudowy są klasyfikowane do 260 °C, a obudowy grubsze niż 2,5 mm o objętości powyżej 350 mm³ do 245 °C. Szerzej opisujemy to w artykule o komponentach wrażliwych na wilgoć.

Zestawienie tych dwóch liczb pokazuje istotę problemu. Na płytce z dużym, grubym elementem dolna granica dla połączenia i górna granica dla korpusu mogą leżeć blisko siebie. Każdy stopień różnicy temperatur między najzimniejszym a najgorętszym miejscem płytki zjada ten margines.

Trzecim dokumentem jest karta techniczna pasty. Podaje ona zalecane zakresy szybkości nagrzewania, wygrzewania, czasu powyżej likwidusu i temperatury szczytowej. Producenci zastrzegają jednak wprost, że to punkt wyjścia, a nie przepis.

Karta pasty podaje zakres, nie profil

Dwie przykładowe karty past SAC305 pokazują, jak szerokie są te zakresy i jak różnią się między producentami:

Parametr Indium5.8LS-3 (karta 99438 R1) Inventec Ecorel Free 305-16 (PDS2023-05)
Temperatura szczytowa zalecana 230-260 °C, dopuszczalna 230-262 °C 235-250 °C, optimum 240-245 °C
Czas powyżej likwidusu (TAL) zalecany 45-60 s, dopuszczalny 30-100 s 45-100 s, typowo 55-70 s
Szybkość chłodzenia zalecana 2-6 °C/s, dopuszczalna 0,5-6,0 °C/s 1,8-7 °C/s
Wygrzewanie (soak) opcjonalne stosowane przy płytkach o dużej gęstości

Obie karty zastrzegają, że parametry są orientacyjne. Indium pisze, że mogą wymagać modyfikacji pod proces i projekt, a odstępstwa uzależnia od rozmiaru, grubości i gęstości płytki. Karta AIM dla pasty NC520 (rev. 7) idzie dalej i wymienia czynniki, od których zależą końcowe nastawy: charakterystykę pieca, masę i gęstość płytki, typ komponentów oraz klasę akceptacji IPC. Zaleca też pomiar profilu prawidłowo zamocowanymi termoparami.

Zakres z karty pasty mówi więc, w jakim obszarze profil powinien się zmieścić. Nie mówi, jakie nastawy stref pieca go dadzą na danej płytce.

Profil ustawia połączenie, które nagrzewa się ostatnie

IPC-7530B opisuje profil jako wykres temperatury w funkcji czasu, unikalny dla każdego w pełni obsadzonego zespołu i mierzony termoparami zamocowanymi na wybranych, reprezentatywnych komponentach. O nastawach decyduje według tej normy połączenie, które jako ostatnie osiąga minimalną temperaturę lutowania. Zwykle leży ono na komponencie o największej masie termicznej albo pod nim.

Jednocześnie żaden inny element nie może się przegrzać. IPC-7530B nazywa ustalenie profilu dla płytki, na której są obok siebie duży BGA i elementy chip 0201, wprost „aktem równowagi". Miarą tego problemu jest delta T: według definicji z normy największa różnica temperatur między dwoma lub więcej punktami pomiarowymi w danej chwili.

Z tego wynika praktyczna konsekwencja dla projektu. Duże powierzchnie miedzi, masywne złącza i radiatory lutowane na płytce zwiększają delta T. Technolog może je skompensować tylko w ograniczonym stopniu, bo wydłużenie i podniesienie profilu dla zimnego miejsca podnosi też temperaturę miejsc gorących. Część tego ryzyka da się usunąć wcześniej, na etapie projektu - o decyzjach w layoucie, które utrudniają montaż, piszemy w artykule o DFM w projekcie PCB.

Wygrzewanie albo profil liniowy - wybór przesuwa ryzyko między wadami

Producenci past opisują dwa podstawowe kształty profilu. W profilu liniowym (ramp-to-spike) temperatura rośnie mniej więcej jednostajnie aż do szczytu. W profilu z wygrzewaniem (ramp-soak-spike) płytka przez pewien czas przebywa poniżej likwidusu, żeby temperatury różnych elementów zdążyły się wyrównać. Karta AIM NC520 wskazuje profil z wygrzewaniem dla zespołów o dużej masie, takich jak backplane'y, właśnie po to, żeby zmniejszyć delta T.

Żaden z tych kształtów nie jest lepszy w ogóle. Każdy wpływa na inne wady:

  • Pustki w BGA i CSP. Karta Indium podaje, że wygrzewanie może ograniczyć powstawanie pustek. IPC-7530B zauważa, że wolniejsze nagrzewanie pomaga zmniejszyć pustki w BGA.
  • Head-on-pillow. Ta sama norma w tym samym zdaniu dodaje, że wolniejsze nagrzewanie zwiększa ryzyko head-on-pillow w tym samym BGA. Karta Indium podaje odwrotną zależność dla wygrzewania: jego usunięcie albo skrócenie może pomóc ograniczyć HiP i efekt „winogron" (graping).
  • Nagrobkowanie. Lentz i Smith (SMTA International 2021) wymieniają dodanie wygrzewania do profilu jako jeden ze środków zaradczych, obok pasty o odpowiednich właściwościach i zmiany szablonu - często w kombinacji.

Pustki i head-on-pillow mogą więc wymagać korekty profilu w przeciwnych kierunkach na tym samym elemencie. To dlatego profil ustala się pod wady, które na danej płytce faktycznie są ryzykiem, a jego zmianę po pierwszej serii warto oprzeć na wynikach inspekcji, nie na ogólnej regule. Gdzie te wady powstają i która metoda kontroli je wykrywa, opisujemy w artykule o wadach montażu SMT, a o kryteriach dla pustek - w tekście o pustkach w połączeniach BGA.

Chłodzenie to część profilu, a źródła nie są zgodne co do jego szybkości

Strefa chłodzenia bywa traktowana jako koniec procesu, ale wpływa na strukturę połączenia. Źródła różnią się tu wyraźnie:

  • karta Indium5.8LS-3 podaje, że szybkie chłodzenie sprzyja drobnoziarnistej strukturze,
  • karta Inventec Ecorel Free 305-16 dopuszcza zakres 1,8-7 °C/s, ale powołuje się na badania, według których 1,8-2,2 °C/s daje bardziej jednorodną strukturę połączenia i mniej pęknięć powierzchniowych,
  • IPC-7530B ostrzega, że duże szybkości chłodzenia mogą wywołać gradienty temperatury wystarczające do odkształcenia płytki i dużych komponentów oraz do pęknięć połączeń.

Te stanowiska nie muszą się wykluczać - opisują różne skutki tego samego parametru. Pokazują jednak, że „szybciej znaczy lepiej" nie jest regułą, którą można przenieść z jednej karty pasty na każdy zespół.

Profil mierzy się na płytce, nie odczytuje z nastaw pieca

Temperatura ustawiona w strefie pieca nie jest temperaturą połączenia. Ilość ciepła, która trafi do płytki, zależy według IPC-7530B od temperatur i przepływu gazu w strefach, liczby stref i prędkości transportera. Na tę samą nastawę każdy zespół odpowie inaczej, zależnie od swojej masy termicznej.

Dlatego profil weryfikuje się pomiarem: rejestrator przejeżdża przez piec razem z płytką, a termopary są zamocowane w wybranych punktach. Spis treści IPC-7530B pokazuje, jak dużą część normy zajmuje sam pomiar. Opisuje kilka metod mocowania termopar (lutem wysokotemperaturowym, klejem, taśmą, osadzeniem w płytce, mechanicznie), zalecane miejsca pomiaru na płytce z dużymi i małymi komponentami oraz na BGA - w tym z nawierceniem od spodu płytki, żeby dotrzeć do kulek w rzędach wewnętrznych. Osobne punkty dotyczą kalibracji rejestratorów i termopar oraz statystycznej kontroli procesu.

Z punktu widzenia klienta wynika z tego kilka rzeczy. Do pomiaru profilu potrzebna jest płytka obsadzona tak jak w produkcji, bo profil zmierzony na płytce gołej albo częściowo obsadzonej nie odpowiada rzeczywistej masie termicznej. Punkty pomiarowe powinny obejmować miejsca, które z dużym prawdopodobieństwem są najzimniejsze i najgorętsze. Profil ma też sens tylko dla konkretnego zespołu, pieca i prędkości transportu - zmiana któregokolwiek z tych elementów wymaga ponownej weryfikacji.

Azot poszerza okno procesu, ale nie zastępuje profilu

Atmosfera w piecu to druga, obok profilu, zmienna procesu. Karta Indium5.8LS-3 dopuszcza lutowanie w powietrzu albo w azocie i wskazuje azot jako preferowany dla małych komponentów. Karta Inventec opisuje go jako sposób na lepszą zwilżalność i szersze okno procesu, choć pasta pracuje poprawnie także w powietrzu.

Azot nie zmienia jednak granic wyznaczonych przez stop i komponenty. Połączenie pod dużym BGA nadal musi osiągnąć minimalną temperaturę lutowania, a korpus elementu nadal nie może przekroczyć swojej Tc.

Co zapytać dostawcę EMS o profil lutowania

Profil jest wewnętrznym parametrem procesu dostawcy, ale kilka pytań pozwala ocenić, czy jest ustalany dla konkretnego wyrobu:

  1. Czy profil jest mierzony na płytce danego wyrobu, w pełni obsadzonej, czy dobierany z biblioteki podobnych zespołów.
  2. Gdzie są zamocowane termopary - czy obejmują najbardziej masywny element, a w przypadku BGA same połączenia zamiast korpusu.
  3. Z jaką kartą pasty i jaką Tc komponentów profil został porównany. Szczególnie ważne są duże i grube obudowy, dla których Tc jest niższa niż 260 °C.
  4. Jaka jest delta T na płytce w strefie rozpływu i czy mieści się w oknie wyznaczonym przez pastę i komponenty.
  5. Kiedy profil jest weryfikowany ponownie - przy zmianie pasty, rewizji płytki, istotnej zmianie w BOM albo zmianie pieca.
  6. Czy przy wadach z pierwszej serii (pustki, head-on-pillow, nagrobki) dostawca koryguje profil na podstawie wyników inspekcji.

W EAE Elektronik lutowanie rozpływowe odbywa się w siedmiostrefowym piecu ERSA HotFlow 3/14, przystosowanym do lutowania w atmosferze azotu i wyposażonym w system pomiaru zawartości azotu. Profile termiczne pieców są weryfikowane podczas przygotowania linii do produkcji. Zakres montażu SMD, w tym kontrolę po lutowaniu, opisujemy na stronie usługi.

Szukasz dostawcy elektroniki?

Zrób pierwszy krok, napisz lub zadzwoń i porozmawiajmy o Twoim projekcie. Napisz jakie są Twoje oczekiwania. Otrzymasz od nas bezpłatną ofertę oraz wsparcie firmy z 30 letnim doświadczeniem.

uzyskaj bezpłatną wycenę
eae elektronik montaż smt