Znaczenie lakierowania PCBA w ochronie elektroniki

Data publikacji:

Płytka wraca z pola po dwóch latach pracy, zalakierowana zgodnie ze specyfikacją, a pod powłoką widać zieloną korozję i dendryt między dwoma sąsiednimi padami. Powłoka jest ciągła, grubość w normie, aplikacja bez zarzutu. Awaria wydarzyła się pod nią i przez cały ten czas była niewidoczna.

To nie jest rzadki scenariusz ani dowód, że lakierowanie nie działa. To konsekwencja tego, czym powłoka konforemna w istocie jest: warstwą, która spowalnia transport wilgoci i podnosi rezystancję powierzchniową, a nie hermetyczną barierą oddzielającą elektronikę od środowiska. Różnica między tymi dwoma opisami decyduje o tym, czego można od lakierowania oczekiwać i jakie decyzje trzeba podjąć poza samym procesem lakierowania.

Powłoka jest półprzepuszczalna z założenia, nie z niedoskonałości

Każda powłoka konforemna przepuszcza pewną ilość pary wodnej. Różnica między chemiami nie polega na tym, czy przepuszczają, tylko ile i jak szybko — opisuje to parametr MVTR, czyli masa pary wodnej przechodzącej przez daną powierzchnię materiału w określonej temperaturze i wilgotności w jednostce czasu.

Co ważniejsze, półprzepuszczalność jest celowa. Producenci materiałów projektują powłoki jako membrany półprzepuszczalne, ponieważ z płytki z czasem uwalniają się uwięzione ciecze i gazy, które muszą mieć jak uciec — inaczej same stają się przyczyną awarii. Powłoka całkowicie nieprzepuszczalna zamknęłaby je pod spodem.

Wynika z tego sposób myślenia o ochronie, który różni się od intuicyjnego. Powłoka nie ustawia stanu „sucho" kontra „mokro". Ona wydłuża czas, w jakim wilgoć dociera do powierzchni laminatu, i skraca czas, w jakim odparowuje. Przy ekspozycji krótkiej i przerywanej ta zwłoka wystarcza, żeby do kondensacji na ścieżkach nigdy nie doszło. Przy ekspozycji ciągłej — nie wystarcza, a dobór chemii zaczyna mieć znaczenie większe niż grubość. Który materiał wybrać pod konkretne warunki, rozwijamy w tekście o rodzajach lakierów do PCB.

Zgodność z IPC-CC-830C opisuje materiał w puszce, nie Twoją płytkę

W rozmowach o jakości lakierowania pada argument, że materiał jest zgodny z IPC-CC-830C. To prawdziwa informacja, tylko mówi o czymś innym, niż słuchacz zwykle zakłada.

IPC-CC-830C (2019, zastępuje rewizję B z poprawką z 2008) nosi tytuł Qualification and Performance of Electrical Insulating Compound for Printed Wiring Assemblies. Spis treści tej normy pokazuje, czego dotyczą jej badania: lepkości, wyglądu, fluorescencji, odporności na grzyby, giętkości, palności, wytrzymałości dielektrycznej, rezystancji izolacji przy wilgoci, szoku termicznego i stabilności hydrolitycznej, a także czasu przydatności i utwardzania. To są właściwości materiału powłokowego badane na próbkach.

Żadna z tych sekcji nie mówi, czy powłoka na Twoim wyrobie jest ciągła, czy ma wymaganą grubość w miejscu, które Cię interesuje, ani czy dotarła pod obudowę elementu. Kwalifikacja materiału jest warunkiem koniecznym i niczym więcej. Czy wyrób jest chroniony, rozstrzyga się na linii produkcyjnej i w kryteriach odbioru zapisanych w specyfikacji projektu — nie w karcie materiału.

Pod powłoką zostaje dokładnie to, co było na płytce przed nią

Migracja elektrochemiczna, która zabiła płytkę z pierwszego akapitu, potrzebuje trzech rzeczy naraz: zanieczyszczenia jonowego, wilgoci i napięcia między sąsiednimi przewodnikami. Razem tworzą film elektrolitu, w którym jony metalu wędrują i budują dendryt. Napięcie polaryzujące nie musi być wysokie — mechanizm rusza przy poziomach spotykanych w zwykłej elektronice sterującej.

Powłoka wpływa tylko na jeden z tych trzech czynników, i to częściowo. Pozostałość topnika pod elementem zostaje pod elementem, a lakier zamyka ją tam razem z wilgocią, która już zdążyła się zaadsorbować. Specjalistyczne opracowania o defektach powłok stawiają to jednoznacznie: lakierowanie potrafi spowolnić mechanizm, ale nie kompensuje zanieczyszczenia obecnego na płytce lub uwięzionego w niej przed aplikacją. Najwyższe ryzyko niosą pozostałości pod obudowami — trudne do usunięcia i trudne do zainspektowania.

Praktyczna konsekwencja jest niewygodna dla planowania kosztów: decyzja o lakierowaniu wymusza decyzję o czystości. Płytka, która ma zostać zalakierowana, ma inne wymagania wobec procesu mycia niż płytka, która zostanie tak, jak wyszła z pieca. Zwłaszcza po pastach no-clean, gdzie pozostałość jest projektowana tak, by zostać — ten wątek rozwijamy w osobnym tekście o myciu PCB po paście no-clean, a samą usługę opisuje strona mycia PCB.

Warstwa jest najcieńsza tam, gdzie pole elektryczne jest najsilniejsze

Ciecz odłożona na ostrej krawędzi nie zostaje na niej. Napięcie powierzchniowe ściąga materiał w dół i na boki, więc na wierzchołkach wyprowadzeń, krawędziach obudów i końcówkach lutowanych połączeń przewlekanych powłoka jest cieńsza niż na płaskim laminacie obok — czasem symbolicznie cienka, mimo że pomiar na kuponie procesowym wychodzi prawidłowo.

Te same miejsca są jednocześnie punktami o największym zagęszczeniu pola elektrycznego i najbardziej narażonymi na naprężenia przy cyklach termicznych. Cienka warstwa na krawędzi oznacza więc obniżoną wytrzymałość dielektryczną dokładnie tam, gdzie jest najbardziej potrzebna, oraz miejsce, w którym powłoka pęknie jako pierwsza.

Zjawisko jest fizyką cieczy, nie błędem operatora, i nie da się go usunąć samym dopilnowaniem procesu. Ogranicza się je doborem materiału o odpowiedniej charakterystyce utwardzania, aplikacją w kilku cieńszych warstwach zamiast jednej grubej albo świadomym zaprojektowaniem layoutu tak, żeby krytyczne odstępy nie wypadały przy ostrych krawędziach. Osobnym mechanizmem, który daje podobny efekt z zupełnie innego powodu, jest cień aplikacyjny pod wysokimi elementami — opisujemy go w tekście o lakierowaniu selektywnym.

Co z tego wynika przy podejmowaniu decyzji

Lakierowanie jest właściwą odpowiedzią wtedy, gdy problemem jest wilgoć, zanieczyszczenia z otoczenia i ryzyko obniżenia rezystancji powierzchniowej w urządzeniu, które poza tym pracuje w znanych, ograniczonych warunkach.

Nie jest właściwą odpowiedzią, gdy problemem jest brud na płytce — wtedy najpierw trzeba rozwiązać mycie, bo lakier ten problem zamknie, a nie usunie. Nie jest nią też przy pracy pod stałą kondensacją albo w zalaniu, gdzie rozważa się zalewanie masą albo szczelną obudowę. I nie jest elementem konstrukcyjnym: wśród właściwości kwalifikowanych przez IPC-CC-830C nie ma nośności mechanicznej, a powłoka o grubości ułamka milimetra nie ustabilizuje ciężkiego elementu.

Najwięcej daje ustawienie trzech rzeczy jednocześnie, zanim ruszy produkcja: wymaganego poziomu czystości przed aplikacją, klasy wyrobu i wartości docelowej grubości zapisanych w specyfikacji z numerem rewizji normy, oraz listy stref, które mają pozostać bez powłoki. Każda z nich osobno bywa pomijana jako oczywista, a razem decydują o tym, czy po dwóch latach pod powłoką będzie czysty laminat, czy dendryt.

Jeśli chcesz omówić ten dobór pod konkretny wyrób, opisujemy proces na stronie lakierowania PCBA albo zamów wycenę z opisem warunków pracy urządzenia.

Szukasz dostawcy elektroniki?

Zrób pierwszy krok, napisz lub zadzwoń i porozmawiajmy o Twoim projekcie. Napisz jakie są Twoje oczekiwania. Otrzymasz od nas bezpłatną ofertę oraz wsparcie firmy z 30 letnim doświadczeniem.

uzyskaj bezpłatną wycenę
eae elektronik montaż smt