Data publikacji:
Dziesięć prototypów zmontowano z komponentów kupionych w odcinkach taśmy. Dwa wróciły na stanowisko, bo konstruktor zmienił wartość rezystora i dolutował zworkę. Na koniec wszystkie działały na biurku. Kilka miesięcy później do montażowni trafia zamówienie na dwa tysiące sztuk z tą samą dokumentacją. Formalnie to ten sam wyrób. W praktyce zmienia się prawie wszystko poza schematem: skąd pochodzą komponenty, jak powstaje szablon i program maszyny, kto i jak sprawdza pierwszą płytkę z linii, co jest testem produkcyjnym, a co pomiarem inżyniera, i jakie dane trzeba zapisać przy każdym egzemplarzu.
Prototyp odpowiada na pytanie, czy projekt działa. Seria wymaga odpowiedzi na inne: czy proces wytworzy ten projekt powtarzalnie, bez inżyniera przy każdej płytce. Ten tekst opisuje, co dzieje się między tymi dwoma pytaniami - po stronie montażowni i po stronie klienta, który serię zamawia. Co trzeba dostarczyć przed wyceną, opisuje osobny artykuł o dokumentacji do wyceny montażu PCBA. Tutaj zaczynamy od momentu, w którym zamówienie już jest.
IPC-2231A (sierpień 2021), wytyczna DFX, dzieli w rozdziale 5 drogę zespołu PCB na etapy, a po wydaniu dokumentacji wyróżnia trzy kolejne: wsparcie pierwszej produkcji (first build support), walidacja wyrobu (product validation) i walidacja produkcji (manufacturing validation). Już same nazwy wskazują na dwa różne pytania. Pierwsza produkcja i walidacja wyrobu dotyczą tego, czy zmontowana płytka spełnia wymagania. Walidacja produkcji dotyczy czegoś innego: czy proces - materiały, programy, parametry, kontrola - wytwarza takie płytki w sposób powtarzalny.
W prototypie różnicę między tymi etapami zasypuje człowiek. Operator poprawia ułożenie elementu, inżynier dolutowuje brakujący rezystor, technolog dobiera profil pieca pod jedną płytkę. Każda z tych czynności jest w prototypie uzasadniona, ale żadna nie jest procesem - jest interwencją. W serii ta sama interwencja pomnożona przez liczbę sztuk zamienia się w koszt i w źródło rozrzutu. Przejście do serii nie polega więc na zrobieniu więcej tego samego, tylko na zastąpieniu interwencji procesem: udokumentowanym, zaprogramowanym i mierzonym.
Rework ma swoją normę. IPC-7711/7721D (grudzień 2023) opisuje procedury przeróbki, naprawy i modyfikacji zespołów elektronicznych i zaznacza, że gdy wada zostanie wykryta w trakcie montażu, trzeba zdecydować, czy wyrób przerobić, naprawić, użyć w obecnym stanie, czy odrzucić - a poza samą przeróbką ta decyzja należy zwykle do komisji ds. materiałów niezgodnych (MRB). Norma nie ogranicza liczby przeróbek jednego zespołu. Ogranicza ją ekonomia: w prototypie rework jest normalną drogą do działającego egzemplarza, w serii rework o powtarzalnej przyczynie jest sygnałem, że proces albo projekt wymaga korekty, zanim partia pójdzie dalej.
Większość prototypów wraca z poprawkami: zmieniona wartość elementu, element nieobsadzony, zworka, nowy firmware. Jeśli te zmiany zostały na egzemplarzach i w notatkach inżyniera, a nie w BOM, plikach Gerber i pliku pick-and-place, seria zostanie zmontowana według dokumentacji, która nie opisuje działającego urządzenia.
Zamknięcie zmian przed serią jest zadaniem klienta, ale montażownia powinna o nie zapytać wprost. ISO 9001:2015 wymaga w punkcie 8.5.6, by organizacja nadzorowała zmiany w produkcji i zachowała udokumentowane informacje o wyniku przeglądu zmiany, osobie, która ją zatwierdziła, i działaniach z niej wynikających. Po stronie EMS oznacza to, że zmiana nie wchodzi do produkcji na podstawie wiadomości z prośbą o zamianę jednego rezystora. Wchodzi przez nową rewizję dokumentacji albo formalne odstępstwo z podpisem - bo za rok ktoś będzie musiał ustalić, które płytki wyprodukowano przed zmianą, a które po.
Rewizja na serię powinna też zamykać listę dopuszczonych zamienników. Na prototyp kupuje się to, co jest dostępne od ręki. W serii każdy zamiennik nieobecny w BOM to albo zatrzymana linia, albo decyzja kupca podjęta bez wiedzy konstruktora.
Na prototyp komponenty przychodzą z dystrybutora w odcinkach taśmy, często z kilku źródeł, czasem z zapasu konstruktora. Dla linii to materiał kłopotliwy. Odcinek taśmy bez odcinka prowadzącego trzeba dokleić do pustej taśmy, żeby podajnik go pobrał, a każdy odcinek to osobne uzbrojenie podajnika i osobna okazja do pomyłki. Przy dziesięciu płytkach to akceptowalne. Przy dwóch tysiącach materiał powinien przyjść w pełnych szpulach, z opisem pozwalającym zweryfikować go przy uzbrajaniu, i w ilości uwzględniającej naddatek technologiczny: elementy, które maszyna odrzuci, i te, które zostaną w końcówkach taśm.
Z tego wynikają trzy decyzje do podjęcia z EMS przed zamówieniem:
Czwarta kwestia dotyczy dłuższego horyzontu. Element dostępny w chwili prototypu może nie być dostępny przy trzeciej partii. BOM na serię powinien więc mieć zatwierdzone drugie źródło dla elementów krytycznych, a nie tylko dla rezystorów i kondensatorów.
Prototyp bywa montowany na szablonie z prototypowni albo na pojedynczych płytkach bez panelu. Seria dostaje własne oprzyrządowanie, a jego projekt wpływa na jakość w równym stopniu co na wydajność.
Szablon do druku pasty projektuje się według IPC-7525C (listopad 2021). Norma opisuje między innymi stosunek powierzchni i proporcje apertur, od których zależy, czy pasta uwolni się z otworu, oraz szablony stopniowane (step stencil) o różnej grubości folii w różnych strefach - w praktyce używane po to, by nałożyć więcej pasty pod jednym typem elementów, a mniej pod innym, na tej samej płytce. Decyzja o takim szablonie zapada przed serią, bo zmiana grubości folii albo apertur oznacza nowy szablon, a skutki widać dopiero na inspekcji pasty i po piecu. Artykuł o wadach montażu SMT opisuje, jak dużą część wad branża przypisuje drukowi i czego inspekcja pasty nie oceni.
Panel produkcyjny również się zmienia. Prototyp mógł być zmontowany pojedynczo; seria wymaga panelu z marginesami technologicznymi, znacznikami referencyjnymi i sposobem rozdzielania, który nie uszkodzi elementów przy krawędzi. Jeśli panel nie został uzgodniony na etapie projektu, teraz jest ostatni moment. Artykuł o DFM opisuje, co w panelu i przy krawędzi płytki trzeba ustalić z montażownią.
Programy maszyn powstają z dokumentacji, ale weryfikuje je dopiero pierwsza płytka. Program automatu pick-and-place sprawdza się pod kątem orientacji elementów biegunowych i zgodności podajników z BOM. Program inspekcji optycznej generuje na początku wiele fałszywych wskazań, bo biblioteka wzorców dla nowych elementów jest pusta albo przeniesiona z innych wyrobów. Trzeba ją nauczyć na rzeczywistych, dobrych płytkach, a to wymaga, by ktoś te płytki ocenił ręcznie i zatwierdził. Profil lutowania mierzy się na obsadzonej płytce tego wyrobu, a nie przenosi z podobnego zespołu; artykuł o profilu lutowania rozpływowego wyjaśnia, dlaczego nastawy pieca nie są profilem.
Pierwsza płytka zmontowana w warunkach produkcyjnych - z docelowym szablonem, panelem, programami i profilem - dowodzi czegoś, czego prototyp nie dowodził: że dokumentacja została poprawnie zrozumiana i że proces potrafi ją odtworzyć. Dlatego sprawdza się ją w pełnym zakresie, a nie wyrywkowo. Zgodność każdej pozycji z BOM (wartość, obudowa, producent, orientacja), jakość połączeń według uzgodnionej klasy IPC-A-610J (marzec 2024), połączenia ukryte pod BGA na rentgenie, zaprogramowany firmware i wynik testu funkcjonalnego. Wynik dokumentuje się tak, żeby można było do niego wrócić.
Sformalizowały to branże, w których koszt błędu jest największy. W lotnictwie i obronności obowiązuje SAE AS9102C (czerwiec 2023), która ustala wymagania dotyczące wykonania i udokumentowania inspekcji pierwszej sztuki (FAI). Instrukcje odbiorców lotniczych oparte na tej normie opisują cel FAI jako dostarczenie obiektywnego dowodu, że wymagania konstrukcyjne i specyfikacje zostały poprawnie zrozumiane, zweryfikowane i zapisane, a planowanie, instrukcje, narzędzia, przyrządy i wyposażenie kontrolne wytworzą wyrób zgodny z zamówieniem. Te same instrukcje wymagają ponownej FAI, pełnej lub częściowej, po zmianie projektu wpływającej na dopasowanie, formę lub funkcję, po zmianie źródła, procesu, metody kontroli, miejsca produkcji, oprzyrządowania lub materiałów, a także po przerwie w produkcji trwającej dwa lata. To wskazówka ważna również poza lotnictwem: first article nie jest jednorazowym zdarzeniem przy uruchomieniu, tylko czynnością powtarzaną po każdej istotnej zmianie.
W motoryzacji odpowiednikiem jest zatwierdzenie części do produkcji (PPAP). IATF 16949:2016 wymaga w punkcie 8.3.4.4, by organizacja ustanowiła i utrzymywała proces zatwierdzania wyrobu i procesu produkcyjnego zgodny z wymaganiami określonymi przez klienta. Klienci motoryzacyjni odsyłają w swoich wymaganiach do podręcznika AIAG PPAP (4. wydanie, 2006). Podręcznik, cytowany w wymaganiach dostawców, definiuje znaczący przebieg produkcyjny - ten, z którego pochodzą próbki i dane do zatwierdzenia - jako minimum 300 kolejnych sztuk wyprodukowanych na docelowym wyposażeniu i oprzyrządowaniu, z docelową obsadą, o ile klient nie ustali inaczej. Zakres przekazywanej dokumentacji zależy od poziomu zgłoszenia: od samego świadectwa zgłoszenia części (poziom 1), przez komplet danych z próbkami (poziom 3), po przegląd kompletu danych u dostawcy (poziom 5).
Dla klienta spoza tych branż wniosek jest praktyczny: żadna norma nie narzuca mu zakresu first article, więc trzeba go uzgodnić w umowie. Co jest sprawdzane, na ilu sztukach, kto zatwierdza i co wstrzymuje produkcję, jeśli wynik jest negatywny.
Uzysk z pierwszego przejścia (first pass yield) i liczba wad na milion możliwości (DPMO) to wskaźniki, którymi montażownie opisują stabilność procesu. IPC definiuje je w dwóch dokumentach. IPC-7912A (styczeń 2004) opisuje liczenie DPMO dla wyrobu końcowego, z podziałem możliwości i wad na związane z komponentem, ułożeniem, połączeniem i zespołem. IPC-9261A (październik 2006) dotyczy DPMO mierzonego w trakcie procesu i szacowanego uzysku dla poszczególnych kroków.
Problem z pierwszą partią jest statystyczny. Kilkadziesiąt płytek daje za mało danych, by odróżnić wadę systematyczną od losowej, a każda zmiana wprowadzona w trakcie partii - korekta programu AOI, poprawka profilu, wymiana szablonu - sprawia, że początek i koniec partii pochodzą z różnych procesów. Dlatego uzysk z prototypu albo z pierwszych sztuk nie powinien trafiać do kalkulacji kosztów serii jako liczba. Powinien trafić tam jako lista wykrytych przyczyn.
Lista ma większą wartość niż liczba. Jeśli w pierwszej partii powtarza się ten sam typ wady w tym samym miejscu płytki - mostek na jednym złączu, nagrobek na jednym rezystorze - przyczyna jest zwykle konstrukcyjna albo tkwi w oprzyrządowaniu, nie w operatorze. Warto ją usunąć przed drugą partią, nawet jeśli AOI ją wychwytuje, bo wychwycona wada nadal kosztuje przeróbkę. Artykuł o wadach SMT opisuje, jak czytać taką mapę wad i do którego etapu powinna wrócić informacja.
Prototyp testuje jego autor: zna układ, ma oscyloskop, wie, co jest podejrzane. Ten test się nie skaluje. Seria potrzebuje testu, który wykona operator w określonym czasie, z jednoznacznym wynikiem i bez interpretacji - czyli testera z przyrządem kontaktowym, procedury i kryteriów zaliczenia.
Między prototypem a serią trzeba więc rozstrzygnąć, co test ma wykrywać (błędne lub brakujące elementy, wadliwe połączenia, uszkodzone układy, błędny firmware), ile płytek ma przejść w jednostce czasu, jak płytka będzie kontaktowana i gdzie w dokumentacji są pola testowe. Ostatnie pytanie często wraca do projektu. Artykuł o DFM pokazuje, że dostęp testowy znika z płytki jako pierwszy, gdy brakuje miejsca. Jeśli nie został zaplanowany, tester trzeba budować wokół tego, co zostało, albo testować przez złącza, co ogranicza pokrycie.
W EAE Elektronik testery i programatory budujemy dla wyrobów, które ich wymagają, a programowanie układów odbywa się na linii jako etap procesu, nie jako czynność inżyniera po montażu. Porównanie metod testu elektrycznego i ich pokrycia to temat na osobny tekst.
Jeśli po roku dystrybutor poinformuje o wadliwej partii kondensatorów, pytanie brzmi: które płytki ją zawierają. Odpowiedź istnieje tylko wtedy, gdy przy montażu zapisano powiązanie numeru płytki z partią materiału. ISO 9001:2015 wymaga w punkcie 8.5.2, by tam, gdzie identyfikowalność jest wymaganiem, organizacja nadzorowała jednoznaczną identyfikację wyrobów i zachowała dane, które ją umożliwiają. Jak głęboko ma sięgać, opisuje IPC-1782B (wrzesień 2023): cztery poziomy identyfikowalności materiałów i procesów, od podstawowego do kompleksowego, z tabelami poziomów rekomendowanych dla poszczególnych klas wyrobu.
Poziom trzeba wybrać przed pierwszą płytką serii, bo od niego zależy, co jest skanowane przy uzbrajaniu podajników i jakie dane trafiają do rekordu każdej płytki. Prototyp zwykle takiego rekordu nie ma. W EAE Elektronik każda płytka PCBA otrzymuje unikalny numer seryjny, a w bazie zapisujemy informacje o użytych komponentach SMD. Zakres danych, których wymaga klient, musi być jednak znany przed uruchomieniem, a nie przy reklamacji.
Z powyższego wynika lista ustaleń, które oddzielają serię od powiększonego prototypu:
Żaden z tych punktów nie wymaga od klienta znajomości procesu montażu. Wymagają decyzji, które prototyp pozwalał odkładać, a seria już nie. W EAE Elektronik realizujemy zarówno prototypy od jednej sztuki, jak i produkcję seryjną, w systemie zarządzania jakością certyfikowanym na zgodność z IATF 16949:2016 i ISO 9001:2015. Jak wygląda droga od zamówienia do gotowej płytki, opisuje strona o procesie kontraktowej produkcji elektroniki, a zapytanie o wdrożenie serii można wysłać przez formularz wyceny.
Zrób pierwszy krok, napisz lub zadzwoń i porozmawiajmy o Twoim projekcie. Napisz jakie są Twoje oczekiwania. Otrzymasz od nas bezpłatną ofertę oraz wsparcie firmy z 30 letnim doświadczeniem.
uzyskaj bezpłatną wycenę
Ustawienia plików cookies
Wybierz, na które rodzaje plików cookies się zgadzasz. Swój wybór możesz zmienić w dowolnym momencie przez link „Ustawienia cookies” w stopce. Szczegóły w Polityce prywatności.
Wymagane z technicznego punktu widzenia do prawidłowego działania strony, np. zapamiętania Twoich wyborów dotyczących cookies.
Umożliwiają działanie niektórych funkcji strony, np. wersji językowej. Bez nich część funkcji nie będzie dostępna.
Pozwalają nam mierzyć ruch na stronie i sprawdzać, które treści są najbardziej przydatne, aby stale ją ulepszać.
Pozwalają dopasować wyświetlane treści i oferty do Twoich zainteresowań, na tej stronie i w innych serwisach.