Od prototypu do serii - co musi się wydarzyć, zanim pierwsza partia stanie się produkcją

Data publikacji:

Dziesięć prototypów zmontowano z komponentów kupionych w odcinkach taśmy. Dwa wróciły na stanowisko, bo konstruktor zmienił wartość rezystora i dolutował zworkę. Na koniec wszystkie działały na biurku. Kilka miesięcy później do montażowni trafia zamówienie na dwa tysiące sztuk z tą samą dokumentacją. Formalnie to ten sam wyrób. W praktyce zmienia się prawie wszystko poza schematem: skąd pochodzą komponenty, jak powstaje szablon i program maszyny, kto i jak sprawdza pierwszą płytkę z linii, co jest testem produkcyjnym, a co pomiarem inżyniera, i jakie dane trzeba zapisać przy każdym egzemplarzu.

Prototyp odpowiada na pytanie, czy projekt działa. Seria wymaga odpowiedzi na inne: czy proces wytworzy ten projekt powtarzalnie, bez inżyniera przy każdej płytce. Ten tekst opisuje, co dzieje się między tymi dwoma pytaniami - po stronie montażowni i po stronie klienta, który serię zamawia. Co trzeba dostarczyć przed wyceną, opisuje osobny artykuł o dokumentacji do wyceny montażu PCBA. Tutaj zaczynamy od momentu, w którym zamówienie już jest.

Prototyp sprawdza projekt, seria sprawdza proces

IPC-2231A (sierpień 2021), wytyczna DFX, dzieli w rozdziale 5 drogę zespołu PCB na etapy, a po wydaniu dokumentacji wyróżnia trzy kolejne: wsparcie pierwszej produkcji (first build support), walidacja wyrobu (product validation) i walidacja produkcji (manufacturing validation). Już same nazwy wskazują na dwa różne pytania. Pierwsza produkcja i walidacja wyrobu dotyczą tego, czy zmontowana płytka spełnia wymagania. Walidacja produkcji dotyczy czegoś innego: czy proces - materiały, programy, parametry, kontrola - wytwarza takie płytki w sposób powtarzalny.

W prototypie różnicę między tymi etapami zasypuje człowiek. Operator poprawia ułożenie elementu, inżynier dolutowuje brakujący rezystor, technolog dobiera profil pieca pod jedną płytkę. Każda z tych czynności jest w prototypie uzasadniona, ale żadna nie jest procesem - jest interwencją. W serii ta sama interwencja pomnożona przez liczbę sztuk zamienia się w koszt i w źródło rozrzutu. Przejście do serii nie polega więc na zrobieniu więcej tego samego, tylko na zastąpieniu interwencji procesem: udokumentowanym, zaprogramowanym i mierzonym.

Rework ma swoją normę. IPC-7711/7721D (grudzień 2023) opisuje procedury przeróbki, naprawy i modyfikacji zespołów elektronicznych i zaznacza, że gdy wada zostanie wykryta w trakcie montażu, trzeba zdecydować, czy wyrób przerobić, naprawić, użyć w obecnym stanie, czy odrzucić - a poza samą przeróbką ta decyzja należy zwykle do komisji ds. materiałów niezgodnych (MRB). Norma nie ogranicza liczby przeróbek jednego zespołu. Ogranicza ją ekonomia: w prototypie rework jest normalną drogą do działającego egzemplarza, w serii rework o powtarzalnej przyczynie jest sygnałem, że proces albo projekt wymaga korekty, zanim partia pójdzie dalej.

Dokumentacja prototypu rzadko jest dokumentacją serii

Większość prototypów wraca z poprawkami: zmieniona wartość elementu, element nieobsadzony, zworka, nowy firmware. Jeśli te zmiany zostały na egzemplarzach i w notatkach inżyniera, a nie w BOM, plikach Gerber i pliku pick-and-place, seria zostanie zmontowana według dokumentacji, która nie opisuje działającego urządzenia.

Zamknięcie zmian przed serią jest zadaniem klienta, ale montażownia powinna o nie zapytać wprost. ISO 9001:2015 wymaga w punkcie 8.5.6, by organizacja nadzorowała zmiany w produkcji i zachowała udokumentowane informacje o wyniku przeglądu zmiany, osobie, która ją zatwierdziła, i działaniach z niej wynikających. Po stronie EMS oznacza to, że zmiana nie wchodzi do produkcji na podstawie wiadomości z prośbą o zamianę jednego rezystora. Wchodzi przez nową rewizję dokumentacji albo formalne odstępstwo z podpisem - bo za rok ktoś będzie musiał ustalić, które płytki wyprodukowano przed zmianą, a które po.

Rewizja na serię powinna też zamykać listę dopuszczonych zamienników. Na prototyp kupuje się to, co jest dostępne od ręki. W serii każdy zamiennik nieobecny w BOM to albo zatrzymana linia, albo decyzja kupca podjęta bez wiedzy konstruktora.

Komponenty na serię kupuje się inaczej niż na prototyp

Na prototyp komponenty przychodzą z dystrybutora w odcinkach taśmy, często z kilku źródeł, czasem z zapasu konstruktora. Dla linii to materiał kłopotliwy. Odcinek taśmy bez odcinka prowadzącego trzeba dokleić do pustej taśmy, żeby podajnik go pobrał, a każdy odcinek to osobne uzbrojenie podajnika i osobna okazja do pomyłki. Przy dziesięciu płytkach to akceptowalne. Przy dwóch tysiącach materiał powinien przyjść w pełnych szpulach, z opisem pozwalającym zweryfikować go przy uzbrajaniu, i w ilości uwzględniającej naddatek technologiczny: elementy, które maszyna odrzuci, i te, które zostaną w końcówkach taśm.

Z tego wynikają trzy decyzje do podjęcia z EMS przed zamówieniem:

  • Kto kupuje. Jeśli komponenty dostarcza klient, montażownia powinna dostać je w formie gotowej do produkcji (szpule, tace, tuby) i z marginesem na straty procesu. Inaczej część kosztu przygotowania wraca w postaci przestojów i dodatkowych zamówień.
  • Co z minimalnymi ilościami zamówienia. Pełna szpula rezystorów na partię stu płytek oznacza, że większość zostaje w magazynie. Artykuł o dokumentacji do wyceny wyjaśnia, dlaczego już w zapytaniu trzeba ustalić, kto za to płaci.
  • Jak przechowywane są komponenty wrażliwe na wilgoć. Odcinki taśmy z prototypu często leżały poza opakowaniem ochronnym dłużej, niż pozwala ich klasa MSL. Co to oznacza w piecu, opisuje artykuł o komponentach MSL. Na serię takie komponenty powinny trafiać do montażowni w nienaruszonych opakowaniach ze wskaźnikiem wilgotności.

Czwarta kwestia dotyczy dłuższego horyzontu. Element dostępny w chwili prototypu może nie być dostępny przy trzeciej partii. BOM na serię powinien więc mieć zatwierdzone drugie źródło dla elementów krytycznych, a nie tylko dla rezystorów i kondensatorów.

Szablon, panel i programy maszyn powstają pod serię

Prototyp bywa montowany na szablonie z prototypowni albo na pojedynczych płytkach bez panelu. Seria dostaje własne oprzyrządowanie, a jego projekt wpływa na jakość w równym stopniu co na wydajność.

Szablon do druku pasty projektuje się według IPC-7525C (listopad 2021). Norma opisuje między innymi stosunek powierzchni i proporcje apertur, od których zależy, czy pasta uwolni się z otworu, oraz szablony stopniowane (step stencil) o różnej grubości folii w różnych strefach - w praktyce używane po to, by nałożyć więcej pasty pod jednym typem elementów, a mniej pod innym, na tej samej płytce. Decyzja o takim szablonie zapada przed serią, bo zmiana grubości folii albo apertur oznacza nowy szablon, a skutki widać dopiero na inspekcji pasty i po piecu. Artykuł o wadach montażu SMT opisuje, jak dużą część wad branża przypisuje drukowi i czego inspekcja pasty nie oceni.

Panel produkcyjny również się zmienia. Prototyp mógł być zmontowany pojedynczo; seria wymaga panelu z marginesami technologicznymi, znacznikami referencyjnymi i sposobem rozdzielania, który nie uszkodzi elementów przy krawędzi. Jeśli panel nie został uzgodniony na etapie projektu, teraz jest ostatni moment. Artykuł o DFM opisuje, co w panelu i przy krawędzi płytki trzeba ustalić z montażownią.

Programy maszyn powstają z dokumentacji, ale weryfikuje je dopiero pierwsza płytka. Program automatu pick-and-place sprawdza się pod kątem orientacji elementów biegunowych i zgodności podajników z BOM. Program inspekcji optycznej generuje na początku wiele fałszywych wskazań, bo biblioteka wzorców dla nowych elementów jest pusta albo przeniesiona z innych wyrobów. Trzeba ją nauczyć na rzeczywistych, dobrych płytkach, a to wymaga, by ktoś te płytki ocenił ręcznie i zatwierdził. Profil lutowania mierzy się na obsadzonej płytce tego wyrobu, a nie przenosi z podobnego zespołu; artykuł o profilu lutowania rozpływowego wyjaśnia, dlaczego nastawy pieca nie są profilem.

First article: pierwszą płytkę z linii sprawdza się inaczej niż resztę

Pierwsza płytka zmontowana w warunkach produkcyjnych - z docelowym szablonem, panelem, programami i profilem - dowodzi czegoś, czego prototyp nie dowodził: że dokumentacja została poprawnie zrozumiana i że proces potrafi ją odtworzyć. Dlatego sprawdza się ją w pełnym zakresie, a nie wyrywkowo. Zgodność każdej pozycji z BOM (wartość, obudowa, producent, orientacja), jakość połączeń według uzgodnionej klasy IPC-A-610J (marzec 2024), połączenia ukryte pod BGA na rentgenie, zaprogramowany firmware i wynik testu funkcjonalnego. Wynik dokumentuje się tak, żeby można było do niego wrócić.

Sformalizowały to branże, w których koszt błędu jest największy. W lotnictwie i obronności obowiązuje SAE AS9102C (czerwiec 2023), która ustala wymagania dotyczące wykonania i udokumentowania inspekcji pierwszej sztuki (FAI). Instrukcje odbiorców lotniczych oparte na tej normie opisują cel FAI jako dostarczenie obiektywnego dowodu, że wymagania konstrukcyjne i specyfikacje zostały poprawnie zrozumiane, zweryfikowane i zapisane, a planowanie, instrukcje, narzędzia, przyrządy i wyposażenie kontrolne wytworzą wyrób zgodny z zamówieniem. Te same instrukcje wymagają ponownej FAI, pełnej lub częściowej, po zmianie projektu wpływającej na dopasowanie, formę lub funkcję, po zmianie źródła, procesu, metody kontroli, miejsca produkcji, oprzyrządowania lub materiałów, a także po przerwie w produkcji trwającej dwa lata. To wskazówka ważna również poza lotnictwem: first article nie jest jednorazowym zdarzeniem przy uruchomieniu, tylko czynnością powtarzaną po każdej istotnej zmianie.

W motoryzacji odpowiednikiem jest zatwierdzenie części do produkcji (PPAP). IATF 16949:2016 wymaga w punkcie 8.3.4.4, by organizacja ustanowiła i utrzymywała proces zatwierdzania wyrobu i procesu produkcyjnego zgodny z wymaganiami określonymi przez klienta. Klienci motoryzacyjni odsyłają w swoich wymaganiach do podręcznika AIAG PPAP (4. wydanie, 2006). Podręcznik, cytowany w wymaganiach dostawców, definiuje znaczący przebieg produkcyjny - ten, z którego pochodzą próbki i dane do zatwierdzenia - jako minimum 300 kolejnych sztuk wyprodukowanych na docelowym wyposażeniu i oprzyrządowaniu, z docelową obsadą, o ile klient nie ustali inaczej. Zakres przekazywanej dokumentacji zależy od poziomu zgłoszenia: od samego świadectwa zgłoszenia części (poziom 1), przez komplet danych z próbkami (poziom 3), po przegląd kompletu danych u dostawcy (poziom 5).

Dla klienta spoza tych branż wniosek jest praktyczny: żadna norma nie narzuca mu zakresu first article, więc trzeba go uzgodnić w umowie. Co jest sprawdzane, na ilu sztukach, kto zatwierdza i co wstrzymuje produkcję, jeśli wynik jest negatywny.

Partia pilotażowa mówi o uzysku więcej niż prototyp, ale wciąż mało

Uzysk z pierwszego przejścia (first pass yield) i liczba wad na milion możliwości (DPMO) to wskaźniki, którymi montażownie opisują stabilność procesu. IPC definiuje je w dwóch dokumentach. IPC-7912A (styczeń 2004) opisuje liczenie DPMO dla wyrobu końcowego, z podziałem możliwości i wad na związane z komponentem, ułożeniem, połączeniem i zespołem. IPC-9261A (październik 2006) dotyczy DPMO mierzonego w trakcie procesu i szacowanego uzysku dla poszczególnych kroków.

Problem z pierwszą partią jest statystyczny. Kilkadziesiąt płytek daje za mało danych, by odróżnić wadę systematyczną od losowej, a każda zmiana wprowadzona w trakcie partii - korekta programu AOI, poprawka profilu, wymiana szablonu - sprawia, że początek i koniec partii pochodzą z różnych procesów. Dlatego uzysk z prototypu albo z pierwszych sztuk nie powinien trafiać do kalkulacji kosztów serii jako liczba. Powinien trafić tam jako lista wykrytych przyczyn.

Lista ma większą wartość niż liczba. Jeśli w pierwszej partii powtarza się ten sam typ wady w tym samym miejscu płytki - mostek na jednym złączu, nagrobek na jednym rezystorze - przyczyna jest zwykle konstrukcyjna albo tkwi w oprzyrządowaniu, nie w operatorze. Warto ją usunąć przed drugą partią, nawet jeśli AOI ją wychwytuje, bo wychwycona wada nadal kosztuje przeróbkę. Artykuł o wadach SMT opisuje, jak czytać taką mapę wad i do którego etapu powinna wrócić informacja.

Pomiar inżyniera nie jest testem produkcyjnym

Prototyp testuje jego autor: zna układ, ma oscyloskop, wie, co jest podejrzane. Ten test się nie skaluje. Seria potrzebuje testu, który wykona operator w określonym czasie, z jednoznacznym wynikiem i bez interpretacji - czyli testera z przyrządem kontaktowym, procedury i kryteriów zaliczenia.

Między prototypem a serią trzeba więc rozstrzygnąć, co test ma wykrywać (błędne lub brakujące elementy, wadliwe połączenia, uszkodzone układy, błędny firmware), ile płytek ma przejść w jednostce czasu, jak płytka będzie kontaktowana i gdzie w dokumentacji są pola testowe. Ostatnie pytanie często wraca do projektu. Artykuł o DFM pokazuje, że dostęp testowy znika z płytki jako pierwszy, gdy brakuje miejsca. Jeśli nie został zaplanowany, tester trzeba budować wokół tego, co zostało, albo testować przez złącza, co ogranicza pokrycie.

W EAE Elektronik testery i programatory budujemy dla wyrobów, które ich wymagają, a programowanie układów odbywa się na linii jako etap procesu, nie jako czynność inżyniera po montażu. Porównanie metod testu elektrycznego i ich pokrycia to temat na osobny tekst.

Identyfikowalność ustala się przed serią, bo wstecz jej nie dopisze

Jeśli po roku dystrybutor poinformuje o wadliwej partii kondensatorów, pytanie brzmi: które płytki ją zawierają. Odpowiedź istnieje tylko wtedy, gdy przy montażu zapisano powiązanie numeru płytki z partią materiału. ISO 9001:2015 wymaga w punkcie 8.5.2, by tam, gdzie identyfikowalność jest wymaganiem, organizacja nadzorowała jednoznaczną identyfikację wyrobów i zachowała dane, które ją umożliwiają. Jak głęboko ma sięgać, opisuje IPC-1782B (wrzesień 2023): cztery poziomy identyfikowalności materiałów i procesów, od podstawowego do kompleksowego, z tabelami poziomów rekomendowanych dla poszczególnych klas wyrobu.

Poziom trzeba wybrać przed pierwszą płytką serii, bo od niego zależy, co jest skanowane przy uzbrajaniu podajników i jakie dane trafiają do rekordu każdej płytki. Prototyp zwykle takiego rekordu nie ma. W EAE Elektronik każda płytka PCBA otrzymuje unikalny numer seryjny, a w bazie zapisujemy informacje o użytych komponentach SMD. Zakres danych, których wymaga klient, musi być jednak znany przed uruchomieniem, a nie przy reklamacji.

Co uzgodnić z EMS przed pierwszą partią seryjną

Z powyższego wynika lista ustaleń, które oddzielają serię od powiększonego prototypu:

  1. Rewizja dokumentacji zawierająca wszystkie zmiany z prototypu oraz tryb wprowadzania kolejnych zmian: kto zatwierdza i jak oznaczane są płytki sprzed zmiany i po niej.
  2. Lista zatwierdzonych zamienników i zasada postępowania, gdy element jest niedostępny.
  3. Źródło i forma dostawy komponentów, naddatek technologiczny i los nadwyżki wynikającej z minimalnych ilości zamówienia.
  4. Zakres first article: co jest sprawdzane, na ilu sztukach, kto zatwierdza, czy obowiązuje reżim branżowy (FAI według AS9102C, PPAP według podręcznika AIAG) i co dzieje się przy wyniku negatywnym.
  5. Klasa wyrobu według IPC-A-610J i kryteria odbioru, w tym czy połączenia BGA są sprawdzane rentgenem na wszystkich płytkach, czy na próbce.
  6. Strategia testu: zakres, czas, przyrząd, kto buduje tester i kto utrzymuje jego program przy zmianach firmware.
  7. Poziom identyfikowalności i format danych, które klient chce otrzymywać z każdą partią.
  8. Wielkość partii pilotażowej i moment, w którym jej wynik zostaje przeanalizowany, zanim ruszy pełna seria.

Żaden z tych punktów nie wymaga od klienta znajomości procesu montażu. Wymagają decyzji, które prototyp pozwalał odkładać, a seria już nie. W EAE Elektronik realizujemy zarówno prototypy od jednej sztuki, jak i produkcję seryjną, w systemie zarządzania jakością certyfikowanym na zgodność z IATF 16949:2016 i ISO 9001:2015. Jak wygląda droga od zamówienia do gotowej płytki, opisuje strona o procesie kontraktowej produkcji elektroniki, a zapytanie o wdrożenie serii można wysłać przez formularz wyceny.

Szukasz dostawcy elektroniki?

Zrób pierwszy krok, napisz lub zadzwoń i porozmawiajmy o Twoim projekcie. Napisz jakie są Twoje oczekiwania. Otrzymasz od nas bezpłatną ofertę oraz wsparcie firmy z 30 letnim doświadczeniem.

uzyskaj bezpłatną wycenę
eae elektronik montaż smt