Data publikacji:
Sterownik przeszedł próbę zimna i próbę suchego gorąca, a mimo to po pierwszej zimie w nieogrzewanej szafie część egzemplarzy wraca z przerywanymi usterkami. To nie musi oznaczać źle wykonanych badań. IEC 60068-2-1:2025 w zakresie stosowania mówi wprost, że nie zawiera prób do oceny wpływu zmian temperatury na wyrób. Próba zimna sprawdza, czy urządzenie działa i przetrwa w niskiej temperaturze - nie to, czy połączenia wytrzymają wielokrotne przejścia między mrozem a ciepłem. Do tego służy osobna próba N z IEC 60068-2-14:2023.
Program badań środowiskowych składa się więc z decyzji, których norma za nikogo nie podejmuje: które próby, w jakiej kolejności, z jaką ostrością i przy jakim kryterium zaliczenia. Ten tekst pokazuje, co mierzy każda z podstawowych prób serii 60068, czego nie pokaże i skąd wziąć parametry dla konkretnego wyrobu.
IEC 60068-1:2013 (wydanie 7, w Europie EN 60068-1:2014) - część ogólna serii - zastrzega, że ma być stosowana razem z tak zwaną specyfikacją właściwą. To ona określa, które próby wykonać, z jaką ostrością, w jakiej kolejności (jeśli kolejność ma znaczenie) i jakie odchylenia parametrów wyrobu są dopuszczalne. Wymagania co do zachowania wyrobu w czasie i po próbie nie są przedmiotem normy - wyznacza je dokument dotyczący samego wyrobu.
Zapis „badania wg PN-EN 60068-2-2" w zapytaniu do laboratorium jest więc niepełny. Opisuje sposób przeprowadzenia próby suchego gorąca, ale nie mówi, w jakiej temperaturze i jak długo wyrób ma być badany, czy ma w tym czasie pracować, ani co uznać za wynik pozytywny.
Parametry pochodzą zwykle z jednego z trzech źródeł:
Trzecia droga jest najbardziej pracochłonna, ale też jedyna, która wiąże program badań z rzeczywistymi warunkami pracy urządzenia, gdy brakuje normy przedmiotowej i wymagań odbiorcy.
Próba A (zimno, IEC 60068-2-1:2025) i próba B (suche gorąco, IEC 60068-2-2:2025) mają wspólną logikę. Obie określają, czy wyrób można użytkować, transportować lub przechowywać w danej temperaturze. Obie dotyczą obiektów, które w czasie próby osiągają stabilność temperaturową, badanych w opakowaniu (symulacja transportu i przechowywania) albo bez niego (symulacja użytkowania). Żadna nie służy do oceny wpływu zmian temperatury.
Wersja 2025 próby zimna wymaga, żeby temperatura w komorze zmieniała się stopniowo - nie szybciej niż 1 K/min, uśrednione w okresie nie dłuższym niż 5 minut. Norma uzasadnia to wprost: stopniowa zmiana ma zapobiec uszkodzeniom od naprężeń cieplnych, a po te odsyła do IEC 60068-2-14:2023.
Najważniejsza decyzja przy próbach A i B dotyczy tego, czy wyrób jest obiektem rozpraszającym ciepło. IEC 60068-2-1:2025 przyjmuje, że zasilony obiekt jest rozpraszający, jeśli jego najgorętszy punkt (lub inny punkt wskazany w specyfikacji), zmierzony w spokojnym powietrzu po ustaleniu się temperatury, jest o więcej niż 5 K cieplejszy od otoczenia. Od tego zależy wariant próby:
Próba suchego gorąca ma analogiczny podział na warianty Bb, Bd i Be.
Rozróżnienie ma konsekwencje praktyczne. Obiekty nierozpraszające bada się zwykle przy dużej prędkości przepływu powietrza, bo skraca to czas stabilizacji. Obiekty rozpraszające - przy małej, żeby mogły powstać lokalne gorące punkty podobne do tych w miejscu instalacji. Wentylator komory, który wydmuchuje ciepło z radiatora, sprawia, że urządzenie przechodzi próbę, której w zamkniętej obudowie u klienta by nie przeszło. Dlatego wydanie 2025 opisuje procedurę sprawdzenia, czy w komorze panuje duża, czy mała prędkość powietrza (porównanie temperatury obiektu z wymuszonym obiegiem i bez niego, próg 5 K), a dla przypadków, gdy przepływu nie da się ograniczyć, przywraca procedurę korekcji temperatury kondycjonowania z nomogramu.
Próba N z IEC 60068-2-14:2023 (wydanie 7, zastąpiło wydanie z 2009 roku) sprawdza odporność na szybkie zmiany temperatury otoczenia. Wstęp normy zaznacza, że nie służy do pokazywania efektów samej wysokiej lub niskiej temperatury - od tego są próby A i B. Norma rozróżnia trzy warianty, a punkt 5.4 przypisuje im różne cele:
Wynik zależy nie tylko od temperatur granicznych. Norma wymienia też czas przetrzymania, szybkość zmiany, liczbę cykli, ilość ciepła przekazywaną do obiektu, przewodność cieplną i materiały obiektu. Czas przetrzymania w każdej temperaturze ma być dłuższy niż czas stabilizacji obiektu - a za stabilizację uznaje się zbliżenie temperatury obiektu do temperatury medium na 3-5 K, mierzone w reprezentatywnym punkcie. Dla masywnego urządzenia w obudowie aluminiowej oznacza to zupełnie inne czasy niż dla gołej płytki. Szybka zmiana temperatury powietrza w komorze nie przekłada się na równie szybką zmianę wewnątrz dużego obiektu - norma opisuje, że wnętrze takiego obiektu podąża za otoczeniem z opóźnieniem i ze znacznie mniejszą amplitudą. Przy zmianach temperatury może też dochodzić do kondensacji na obiekcie; norma poświęca temu osobne rysunki.
Próba jest przyspieszona, bo w krótkim czasie zadaje więcej silnych zmian temperatury, niż wyrób doświadczy w eksploatacji. Przeliczenie liczby cykli w komorze na lata pracy w terenie wymaga jednak modelu zmęczeniowego dla konkretnych połączeń i danych o rzeczywistych cyklach temperatury. To osobna analiza, a nie wynik samej próby - i warto mieć to na uwadze, zanim liczba cykli trafi do specyfikacji jako „odpowiednik X lat".
Najczęściej pomijaną wskazówką normy jest kolejność badań. IEC 60068-2-14:2023 zaleca stosowanie próby N jako elementu sekwencji, bo część uszkodzeń nie wyjdzie w pomiarach końcowych samej próby, tylko w kolejnych - przy sprawdzaniu szczelności (próba Q), wibracjach (próba F) albo przyspieszonym wilgotnym cieple (próba D). Jako przykładową sekwencję podaje: szczelność wg IEC 60068-2-17, wibracje sinusoidalne wg IEC 60068-2-6, wilgotne gorąco cykliczne wg IEC 60068-2-30 lub wilgotne gorąco wg IEC 60068-2-67. Mikropęknięcie lutu po cyklach temperaturowych może nie zmienić rezystancji połączenia w spoczynku, ale zacznie przerywać pod wibracjami - dlatego wibracje po cyklach temperaturowych mówią więcej niż te same próby wykonane w odwrotnej kolejności albo na osobnych egzemplarzach.
Seria 60068 ma dwie podstawowe próby wilgotnego gorąca, które łatwo pomylić:
Różnica ma znaczenie dla elektroniki, bo wilgoć zaadsorbowana na płytce i woda skondensowana na niej to inne obciążenia. Jeśli urządzenie będzie pracować tam, gdzie dochodzi do rosienia - w nieogrzewanych szafach zewnętrznych, przy przenoszeniu z zimna do ciepłego pomieszczenia - próba bez kondensacji nie odtworzy tego mechanizmu. To również próba, w której widać sens powłoki konformalnej i różnice między rodzajami lakierów.
IEC 60068-2-30:2025 ma przy tym istotne ograniczenie: stosuje się ją do obiektów zasilanych przez całą próbę tylko w wyjątkowych przypadkach. Zasilanie i pomiary są przewidziane w stałych fazach cyklu. Jeśli celem jest sprawdzenie pracy pod napięciem w warunkach rosienia, trzeba to wprost zapisać w specyfikacji i uzgodnić z laboratorium.
Próba Fc z IEC 60068-2-6:2007 (wydanie 7, nadal aktualne) dotyczy drgań harmonicznych - takich, jakie wywołują maszyny wirujące, siły pulsujące, statki, pojazdy czy zjawiska sejsmiczne. Może obejmować badanie odpowiedzi drganiowej, którego celem jest znalezienie częstotliwości krytycznych obiektu, a następnie próbę wytrzymałościową przemiataniem częstotliwości albo na stałych częstotliwościach. Norma zauważa, że próba sinusoidalna jest deterministyczna, a więc stosunkowo prosta i dobrze nadaje się zarówno do diagnostyki, jak i do badań trwałości. Specyfikacja musi przy tym określić, czy wyrób ma działać w trakcie drgań, czy wystarczy, że działa po próbie - to dwa różne wymagania.
Próba Fh z IEC 60068-2-64 dotyczy drgań losowych szerokopasmowych, typowych dla transportu i pracy w pojazdach. Opisuje się je statystycznie, a nie deterministycznie. W październiku 2026 roku ukazało się wydanie 3 (IEC 60068-2-64:2026), które zastąpiło wydanie 2 z 2008 roku wraz ze zmianą 1 z 2019 roku. To właśnie zmiana 1 wprowadziła możliwość prób z niegaussowskim rozkładem amplitud (tzw. testy wysokiej kurtozy); w wydaniu 3 opisuje je osobny załącznik. Zakres normy zawiera ważne zastrzeżenie: jeśli w rzeczywistym środowisku drgania losowe nakładają się na składowe deterministyczne, sama próba losowa może nie wystarczyć. Wybór między rodzajami prób wibracyjnych opisuje IEC 60068-3-8:2003.
Obie normy podkreślają, że badania wibracyjne zawsze wymagają oceny inżynierskiej, której dostawca i odbiorca muszą być świadomi. W praktyce najwięcej błędów powstaje na styku obiektu i stołu wzbudnika:
Obok norm 60068 w programach badań pojawia się metoda IPC-TM-650 2.6.9 „Vibration, Rigid Printed Wiring" (rewizja B, maj 2004). Warto wiedzieć, czego dotyczy, zanim trafi do specyfikacji zespołu PCBA.
Przedmiotem metody jest płytka drukowana - przedseryjna albo produkcyjna - a pytanie brzmi, czy jej konstrukcja wytrzyma naprężenia od drgań w eksploatacji. Płytkę mocuje się na wszystkich czterech krawędziach, płaszczyzną prostopadle do osi drgań. Przed próbą i po niej musi przejść test rezystancji połączeń wg IPC-6012, a po próbie ocenia się też wygięcie i rozwarstwienie. Sama próba składa się z przemiatania 20-2000-20 Hz w 16 minut przy wymuszeniu 15 g oraz z 30-minutowego przetrzymania w rezonansie przy wymuszeniu 25 g albo odpowiedzi nie większej niż 100 g mierzonej w środku płytki.
Metoda zastrzega, że podaje parametry dla jednego zastosowania, żeby zilustrować procedurę, a konkretne warunki uzgadniają klient i dostawca. Jak wszystkie metody IPC-TM-650, ma charakter doradczy. Jest dobrym narzędziem do oceny laminatu i metalizacji, ale nie zastępuje próby wibracyjnej zmontowanego urządzenia z jego mocowaniem, ciężkimi elementami i złączami.
Programy badań pisane kilka lat temu odwołują się często do wydań, które już nie obowiązują. Stan na listopad 2026 roku:
| Próba | Aktualne wydanie IEC | Zastąpione wydanie |
|---|---|---|
| A - zimno | IEC 60068-2-1:2025 (wyd. 7) | 2007 |
| B - suche gorąco | IEC 60068-2-2:2025 (wyd. 6) | 2007 |
| N - zmiany temperatury | IEC 60068-2-14:2023 (wyd. 7) | 2009 |
| Cab - wilgotne gorąco stałe | IEC 60068-2-78:2025 (wyd. 3) | 2012 |
| Db - wilgotne gorąco cykliczne | IEC 60068-2-30:2025 (wyd. 4) | 2005 |
| Fc - wibracje sinusoidalne | IEC 60068-2-6:2007 (wyd. 7) | bez zmian |
| Fh - wibracje losowe | IEC 60068-2-64:2026 (wyd. 3) | 2008 + zm. 1:2019 |
Nowe wydania nie są kosmetyczne. Wydania 2025 prób zimna i suchego gorąca zmieniły tolerancje temperatury, doprecyzowały wymagania dla punktów pomiarowych na obiekcie i wymagania dla specyfikacji oraz sprawozdania. Wydanie 2023 próby N zaktualizowało temperatury obiektu, ostrości i tolerancje. Wydanie 2025 próby Db zmieniło między innymi wymagania dla komory, tolerancje temperatury oraz granice temperatury i wilgotności w czasie kondycjonowania.
Polskie wydania pojawiają się jako PN-EN (dla nowszych - PN-EN IEC) i ich daty mogą się różnić od dat publikacji IEC. Dlatego w programie badań i w sprawozdaniu warto podawać oznaczenie normy z rokiem wydania. Samo „PN-EN 60068-2-1" przy porównywaniu wyników z różnych lat albo z różnych laboratoriów nie mówi, według których tolerancji wykonano próbę.
Laboratorium wykona próbę zgodnie z normą, ale nie dobierze za klienta warunków użytkowania wyrobu. Zanim program trafi do realizacji, warto mieć odpowiedzi na kilka pytań:
W laboratorium EAE badania środowiskowe prowadzimy w komorze szybkich zmian temperatury i wilgotności Climats EXCAL 2224-HE (zakres od -80 °C do +180 °C, wilgotność od 10% do 98%, pojemność 185 l) oraz na zestawie wibracyjnym Spectral Dynamics z wzbudnikiem SD-220-120M (siła 1000 N dla drgań sinusoidalnych i 500 N dla losowych, pasmo od 1 Hz do 6 kHz). Zakres norm i program badań ustalamy z klientem dla konkretnego wyrobu. Jeśli urządzenie ma też przejść badania kompatybilności elektromagnetycznej, w osobnym artykule opisujemy, co sprawdzić przed wizytą w laboratorium EMC.
Badania środowiskowe odpowiadają na pytanie, czy wyrób wytrzymuje określone warunki w określonym czasie. Nie odpowiadają na pytanie, jak długo będzie działał w terenie - do tego potrzebny jest model niezawodności i dane z eksploatacji. Dobrze ułożony program prób jest jednak warunkiem, żeby takie dane w ogóle miały z czym się porównać.
Zrób pierwszy krok, napisz lub zadzwoń i porozmawiajmy o Twoim projekcie. Napisz jakie są Twoje oczekiwania. Otrzymasz od nas bezpłatną ofertę oraz wsparcie firmy z 30 letnim doświadczeniem.
uzyskaj bezpłatną wycenę
Ustawienia plików cookies
Wybierz, na które rodzaje plików cookies się zgadzasz. Swój wybór możesz zmienić w dowolnym momencie przez link „Ustawienia cookies” w stopce. Szczegóły w Polityce prywatności.
Wymagane z technicznego punktu widzenia do prawidłowego działania strony, np. zapamiętania Twoich wyborów dotyczących cookies.
Umożliwiają działanie niektórych funkcji strony, np. wersji językowej. Bez nich część funkcji nie będzie dostępna.
Pozwalają nam mierzyć ruch na stronie i sprawdzać, które treści są najbardziej przydatne, aby stale ją ulepszać.
Pozwalają dopasować wyświetlane treści i oferty do Twoich zainteresowań, na tej stronie i w innych serwisach.